فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در عصر صفویه سه رخداد مهم در خلیج فارس به وقوع پیوست که اوضاع این آبراه حیاتی و کرانه‌نشینان آن را تحت تأثیر قرار داد. نخست؛ ورود پرتغالی‌ها به خلیج فارس و جزیره هرمز در سده دهم هجری قمری/ شانزدهم میلادی، دوم؛ شکست سیطره دریایی پرتغالی‌ها و ورود شرکت‌های هند شرقی انگلیسی و هلندی به خلیج فارس در سده یازدهم هجری قمری/ هفدهم میلادی و رخداد سوم در سده دوازدهم هجری قمری/ هیجدهم میلادی با تهاجمات اعراب مسقط و پدیده موسوم به راهزنی دریایی شکل گرفت که وضعیت خلیج فارس را دچار تنش‌ها و درگیری‌های متعددی ساخت. هر سه رخداد به حضور قدرت‌های فرامنطقه‌ای در این آبراه مهم مربوط است. هدف اصلی این مقاله، بررسی و تحلیل سیاست دولت صفویه نسبت به این رخدادهای سه‌گانه در عرصه خلیج فارس و با قدرت‌های فرامنطقه‌ای مؤثر در این آبراه و پیامدهای آن بر این دولت است که نوعی تعاملات سیاسی و تجاری را برای دولت صفویه در سطح بین‌المللی دامن زد. یافته پژوهش حاکی است که سیاست صفویان در برابر تحولات خلیج فارس از سیاست انفعالی پذیرش وضع موجود در سده دهم هجری قمری/ شانزدهم میلادی به سیاست فعال و تهاجمی و فرصت‌سازی عصر شاه عباس اول (1038-995ق./ 1629-1587م.) و سپس سیاست متزلزل و آشفته در اواخر صفویه در نوسان بوده است.