جریانشناسی مطالعات تاریخ قرآن در غرب (با رویکرد انتقادی به جریان شکاکیت نوین)
نویسندگان
1 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه تهران؛
doi
10.22059/jqst.2020.280098.669277چکیده
تا دهۀ 1970م. قرآن در مطالعات تاریخی غرب، کتابی بود برای بازسازی تاریخ نزول وحی و تدوین قرآن در قرن اول هجری. با انتشار کتاب مطالعات قرآنی ونزبرو و هاجریسم از کرون و کوک، جریان شکاکیتی شکل یافت که قرآن را منبعی برای تاریخ ادبیات عرب از میانۀ قرن دوم بهشمار میآورد. در این مقاله به روش تحلیل تاریخی از جریانشناسی اینگونه مطالعات بحث بهمیان آمده، مسئله و مفروضات کلّی آنها مطرح شده و به مهمترین انتقادات بر جریان شکاکیت نوین اشاره شده است. پیش از جریان شکاکیت در اصالت تاریخی قرآن، میتوان از چهار رهیافت توصیفی، نقد منبع، نقد سنت و رهیافت شکاکیت در منابع اسلامی نام برد. سپس آرای تجدیدنظرطلبان و شکاکان نوین مطرح شد که تدوین قرآن را از نیمۀ قرن دوم میدانند و گزارشهای منابع اسلامی را «تاریخ نجات» فرض میکنند. محققان در نقد آرای شکاکان، به کتیبهها، مصاحف قرآنی و سکههای نویافته استناد کردهاند. در این مقاله، افزون بر این منابع، بر دو روش دیگر در نقد بر شکاکان، یعنی تحلیل اسناد ـ متن دربارۀ روایات و نیاز به پیشفرض توطئه یا اجماع گسترده، تأکید شده است.
