مؤلفههای معنایی واژۀ «عربی» در قرآنکریم (از طریق واکاوی معنایی و نحوۀ چینش همنشینهای آن در آیات)
نویسندگان
1 استاد گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه تهران
2 استاد گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه تهران
3 دانش موختۀ دکتری علوم قرآن و حدیث دانشگاه تهران
doi
10.22059/jqst.2019.277512.669247چکیده
از جمله اوصاف قرآن کریم، وصف آن به عربی بودن است، تعبیری که یازده مرتبه در قرآن بهکار رفته است. این موارد استعمال، بیانگر تأکید خداوند بر این صفت است که قابل تأمل و تحقیق است. این پژوهش با استفاده از معناشناسی ساختگرا و روابط همنشینی میان واژگان، قیود معنایی واژۀ «عربی» را از آغاز تا انعقاد کلام و تأثیر بر مخاطب، ارائه میکند. بنابراین، مهمترین قیود واژۀ «عربی» در قرآن عبارتند از: قیدهای «اتصال و انسجام»، «به لفظ درآوردن»، «صیرورت» و «القاء علم در باطن دیگری» در مرتبۀ فرستنده، قیدهای «توسعه و جدایش»، «تنوع و گوناگونی»، «صداقت و راستی در بیان»، «خوانشپذیری»، «استحکام درونی»، «بیانپذیری»، «نشانهداری» و «روشن بودن» در مرتبۀ پیام و قیدهای «ایجاد قوۀ تشخیص»، «متمایز شدن»، «خود نگهداری»، «ایجاد انگیزه»، «یادآوری»، «هدایتپذیری» و «اشراف و تسلط» در مرتبۀ گیرندۀ این پیام قرار گرفتهاند و عربیّت، مفهومی است که در همۀ این مراتب جریان دارد.