فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

دین برنامه جامع زندگی است که اگر به‌درستی مورد شناخت و کاربست قرار گیرد نقش مؤثری در سعادت جوامع انسانی ایفا می‌کند. مفهوم مخالف کاربست صحیح آن، دین-ابزاری است که به‌موجب آن فرد یا گروهی از دین به‌عنوان وسیله‌ای برای دستیابی به منافع فردی، گروهی یا سیاسی و سوءاستفاده از دیگران بهره می‌برند. پژوهش حاضر در راستای پاسخ به سؤال از چیستی دین‌ابزاری و چگونگی مواجهه با آن درصدد است با بهره‌گیری از روش تحلیل مضمون، آیات قرآنی را بررسی کرده و الگوی جامعی را به‌منظور شناسایی و مواجهه با دین‌ابزاری پیشنهاد کند. پس از تحلیل داده‌های حاصل از آیات و منابع تفسیری، یافته‌های این پژوهش در 141 گزارۀ کلیدی، 279 مضمون پایه، 29 مضمون سازمان‌دهنده و 6 مضمون فراگیر دسته‌بندی و بر اساس آنها الگوی مورد نظر طراحی شد. الگوی پیشنهادی از 6 مؤلفه اصلی دین‌داری دین‌ابزاران، شخصیت‌شناسی دین‌ابزاران، رفتارشناسی دین‌ابزاران، روش‌های دین‌ابزاری، اهداف دین‌ابزاران و درنهایت مواجهه با دین‌ابزاری تشکیل شده است. مطابق الگوی پیشنهادی، دین ابزاران از شناخت دینی بالایی برخوردارند ولی باورها و رفتارهایشان بسیار متناقض است. آنها برای دستیابی به اهداف غیردینی که وجه مشترک آن برتری‌طلبی در عرصه‌های متعدد است، بخشه‌ای محدودی از دین را برمی‌گزینند که منافع آنها را تأمین می‌کند. راهکار پیشنهادی این الگو برای مواجهه با دین‌ابزاری، متأثر از ماهیت شناختی دین ابزاری و قابلیت آن در ایجاد انحراف در شناخت مردم است، بنابراین وجه مشترک راهکارهای مقابله‌ای با دین‌ابزاری تقویت شناخت مردم است.