فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ظاهر شماری از آموزه‌های اسلامی، انگاره برتری‌های جنسیتی را به وجود آورده‌اند. یکی از این موارد آیه 228 سوره بقره است که فراز «وَ لِلرِّجالِ عَلَیْهِنَّ دَرَجَةٌ» درآن، دست‌مایه ایجاد شبهه قرارگرفته است. این پژوهش به روش توصیفی- تحلیلی و با بهره از منابع کتابخانه‌ای به دنبال تحلیل و پاسخ به این شبهه است. برای دست یافتن به این هدف، با بررسی اقوال قرآن‌پژوهان فریقین، دیدگاه‌های تفسیری درباره این آیه به سه دسته عمومی ذیل تقسیم شده است: برتری مطلق مرد؛ برتری نسبی مرد در شماری از حقوق مانند حقوق مربوط به دوام زوجیّت، حق طلاق و حق استمتاع و نیز توانمندی مرد بر بخشش زن. دراین جستار، اشکالاتی به هر یک از این دیدگاهها بیان شده که عمومیت آنها را با چالش مواجه می‌سازد. در گام بعد، رویکرد برگزیده با بهره از مؤلفه‌های ذیل ارائه شده است: مفهوم‌شناسی دو واژه رجل و درجه؛ تبیین منظومه معرفتی قرآن درباره عدالت جنسیتی در دو ساحت آفرینش و بهره‌مندی از حقوق و نیز عدم ملازمه حقوق طرفینی با تساوی آنها. دستاورد نوشتار آن است که مفهوم درجه در این آیه به معنای برتری‌های حقوقی نیست بلکه به معنای توانمندی بیشتر مردان برای انجام وظائف هستی‌شناختانه آنهاست که طبعاً اختیارات بیشتری را برای آنها به دنبال دارد.