چالش‌های اجتماعی و تأثیرات زیست‌محیطی گردشگری روستایی، رویکردی به توسعه پایدار

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری رشته تاریخ تشیع، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم. ایران

2 استادیار، دانشکده تاریخ، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران

doi
10.22034/jgeoq.2025.560716.4366
چکیده

گردشگری روستایی یک ابزار مؤثر در توسعه پایدار مناطق روستایی شناخته می‌شود و می‌تواند زمینه‌ساز رشد اقتصادی، تقویت زیرساخت‌ها، حفظ میراث فرهنگی و بهبود کیفیت زندگی در جوامع محلی باشد. با این حال، این نوع گردشگری در کنار فرصت‌ها، چالش‌های اجتماعی، فرهنگی و زیست‌محیطی متعددی نیز به همراه دارد که در صورت عدم مدیریت صحیح، می‌تواند پیامدهای منفی جبران‌ناپذیری بر مناطق روستایی وارد کند. مقاله حاضر با بهره‌گیری از تحلیل مطالعات میدانی، داده‌های آماری و منابع علمی موجود، به بررسی دقیق این چالش‌ها و تأثیرات آن‌ها بر جوامع محلی، ساختارهای اجتماعی و محیط‌زیست می‌پردازد. در این پژوهش، نابرابری‌های اقتصادی ناشی از ورود سرمایه‌گذاران خارجی، تغییرات فرهنگی و از بین رفتن هویت بومی، تعارضات اجتماعی بین ساکنان محلی و گردشگران، تخریب منابع طبیعی، افزایش آلودگی و نقش گردشگری در تشدید تغییرات اقلیمی، به‌عنوان مهم‌ترین پیامدهای منفی گردشگری روستایی تحلیل شده‌اند. در ادامه، ضمن تبیین این مشکلات، راهکارهایی برای کاهش آسیب‌ها و تقویت جنبه‌های مثبت گردشگری روستایی ارائه می‌گردد. این راهکارها شامل آموزش جوامع محلی، مشارکت دادن آن‌ها در فرآیند تصمیم‌گیری، ترویج گردشگری مسئولانه، تدوین سیاست‌های محیط‌زیست‌محور و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین در مدیریت منابع طبیعی است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که گردشگری روستایی به‌عنوان یک پدیده پیچیده، نیازمند رویکردی جامع، میان‌رشته‌ای و چندجانبه است که در آن منافع اقتصادی با ملاحظات اجتماعی و زیست‌محیطی توازن یابد. در نهایت، مقاله تأکید می‌کند که توسعه موفق گردشگری روستایی تنها در صورت مدیریت هوشمندانه، پایدار و مشارکتی امکان‌پذیر خواهد بود.