رقابت هیئت‌های تبشیری در ایرانِ عصرِ قاجاری و پیامدهای آن تقابل میسیون‌های آمریکایی و اروپایی در آذربایجان

نویسندگان

1 دکتری تاریخ و تمدن ملل اسلامی دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران، تهران - ایران

2 گروه تاریخ. دانشکده ادبیات و علوم انسانی. دانشگاه بین المللی امام خمینی قزوین، قزوین -ایران

3 عضو هیأت علمی گروه فرهنگ و تمدن اسلامی دانشکده الهیات، دانشگاه تهران، تهران - ایران

doi
10.22034/hfr.2024.223040
چکیده

ایران در سراسر سده نوزدهم میلادی به‌ویژه در اواخر آن با افزایش فعالیت میسیون‌های خارجی به یک میدان تبلیغی متراکم و رقابتی تبدیل گردید. در میان آنها مبلغان آمریکایی از بدو ورود به کشور ایران با چالش‌های متعدد مواجه بودند که همه آنها از موضوع تبشیر در میان گروه‌های مختلف جامعه ایرانی ناشی نمی‌شد. در واقع افزون بر مقاومت عقیدتی، موانع دیگری نیز بر سر راه‌شان وجود داشت که از هم‌چشمی هیئت‌های تبلیغی خارجی اعم از کاتولیک، پروتستان و ارتدوکس با میسیون آمریکا در ایران سرچشمه می‌گرفت. مقاله حاضر بر اساس پژوهش کتابخانه‌ای و نیز بهره‌گیری از روش توصیفی- تحلیلی می‌کوشد که ضمن تبیین رقابت‌ مذکور، تأثیر آن را بر روند فعالیت مبلغان آمریکایی مورد مطالعه قرار دهد. دستاوردهای پژوهش نشانگر آن است که میسیونرهای آمریکایی با داشتن انگیزه و منابع مالی لازم و همچنین با توسل به شیوه‌های گوناگون، ضمن دفع کارشکنی‌های هم‌کیشان غربی، با موفقیت نسبی به فعالیت‌های تبشیری خود ادامه می‌دادند