شناسایی و تحلیل عوامل مؤثر بر توسعه شهری با رویکرد آینده نگاری (مطالعه موردی: شهر ایلام)

نویسندگان

1 استادیار گروه معماری، دانشکده فنی مهندسی، دانشگاه ایلام، ایران

2 دانش آموخته ارشد جغرافیا برنامه ریزی شهری (آمایش شهری)، دانشکده فنی مهندسی، دانشگاه ایلام، ایران

3 استادیار گروه معماری، دانشکده فنی مهندسی، دانشگاه ایلام، ایران

doi
10.22059/jhgr.2021.303319.1008124
چکیده

آینده‏ پژوهی نحوه مواجهه و آمادگی در برابر حالت ‏های مختلف وقوع یک رخداد در آینده است. نگاه به آینده و ترسیم چشم‏ انداز توسعه شهری، همواره از جمله مسائل پیش‏روی برنامه ‏ریزان و مدیران شهری بوده است. شهر ایلام علاوه‏بر ویژگی‏ های خاص و منحصر به فرد سیاسی، اقتصادی، زیست‏ محیطی و کالبدی – فضایی در سال‏ های اخیر با توجه به مهاجرت بی‏ رویه با مشکلات خاصی مواجه شده است با توجه به پیچیدگی و ابهام حالت‏ های مختلف آینده، مطالعات آینده ‏پژوهی در برنامه‏ ریزی استراتژیک برای تحقق توسعه شهری ضروری به نظر می‏ رسد و نیز طیف گسترده‏ای از آینده‏ های محتمل را پیش‏روی خود دارد. هدف اصلی پژوهش شناسایی و تحلیل عوامل کلیدی موثر بر توسعه شهری با رویکرد آینده نگاری است. این پژوهش از لحاظ هدف کاربردی و از نظر ماهیت توصیفی- تحلیلی مبتنی بر مطالعات کتابخانه ‏ای اسنادی و پایش محیطی انجام شده است. که با استفاده از مطالعات موجود در زمینه توسعه شهری، شش شاخص(سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی،کالبدی- فضایی و زیست‏محیطی)، انتخاب، طبقه ‏بندی و تدوین شد. همچنین جامعه آماری پژوهش، شهر ایلام و نمونه آماری آن 50 نفر از کارشناسان و متخصصان امر برنامه ‏ریزی شهری و منطقه ‏ای می‌باشند. با استفاده از روش دلفی 53 عامل توسط کارشناسان شناسایی شد. تجزیه و تحلیل داده‏ ها با به کارگیری نرم ‏افزارهای میک‏ مک و سناریو ویزارد انجام شده است. در نهایت پس از بررسی میزان و چگونگی تاثیرگذاری این عوامل بر یکدیگر بر وضعیت توسعه آینده شهر ایلام با روش های مستقیم و غیر مستقیم، 10 عامل کلیدی(ضرورت اجرایی مدیریت یکپارچه شهری، مدیریت اجرایی، وجود سازمان‏های مردم نهاد، اجرای طرح جامع و تفصیلی شهر، مکانیابی کاربری‏ های شهری در نقاط مختلف شهر، مشارکت اجتماعی شهروندان، سامان‏دهی فعالیت‏ های اجتماعی، آلودگی شهری، افزایش تسهیلات و خدمات عمومی، فرهنگ شهری) که بیشترین نقش را در وضعیت آینده توسعه شهر ایلام دارند، انتخاب شدند. سپس با استفاده از قابلیت‌های نرم افزار سناریو ویزارد 2 سناریوی قوی، 93 سناریوی ضعیف و 17 سناریوی باورکردنی استخراج شد.