اسطوره، گفتمان معطوف به قدرت

نویسندگان

1 دکترای زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه هرمزگان، هرمزگان، ایران

2 دکترای زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه هرمزگان، هرمزگان، ایران

3 استادیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران

doi
10.22054/ltr.2021.55481.3174
چکیده

رویکردهای غالب در مطالعه و نقد اسطوره‌ها غالباً بر نوعی پیش‌فرض ناظر بر خنثی بودن این گفتمان مبتنی است. در این میان می‌توان با گذار از چنین دیدگاه‌هایی و با خارج کردن اسطوره‌ها از حالت تعلیق و سپس مقید ساختن به ساختارهای قدرت، برداشت و خوانش تازه‌ای از آن‌ها ارائه داد. بر این مبنا در مقالة حاضر نخست اسطوره آفرینش و اساطیر هم عرض آن از حالت تعلیق جدا شده ‌است و در چهارچوب یک نوع ساختار قدرت قرار گرفته ‌است، سپس منطق جاری در این فرآیند تبیین شده و در نهایت به کارکرد چنین امری پرداخته شده ‌است. نتایج حاصل از دریافت و تشریح برخی از آثار انتخابی در سنت یونانی- ایرانی بیانگر این مسأله است که عملکرد این روایت‌های اسطوره‌ای به تولید و بازتولید اندیشه‌های ذات‌گرایانه متعلق به سنت‌های جبرگرا معطوف است که در گستره‌ای از رویکرد و کارکرد انتولوژیک تا ساز و برگی ایدئولوژیک برای سرکوب و سلب عاملیت از سوژه جریان یافته ‌است. از این چشم‌انداز نظام‌های اسطوره‌ای به دستمایه منطق ذات‌گرایی، یک مرکز قدرت صورت‌بندی و به‌صورت محافظه‌کارانه تعرض سوژه‌های انسانی به این مراکز را به شیوه‌های گوناگون سرکوب کرده‌اند.