فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

خلعت به عنوان یکی از تقدیمی‌های عصر صفوی همواره از سوی مقامات بالادست به زیردستان اعطاء می‌شد. در واقع خلعت‌بخشی و خلعت‌پوشی در عصر صفوی به عنوان آیینی که گاهی جایگاه دولتمردان رده‌بالا را نسبت به دیگر سطوح مشخص می‌کرد، در مناسبات خارجی شاهان صفوی با دولت‌های خارجی اهمیت داشت. این پژوهش با روش گردآوری اطلاعات کتابخانه‌ای، کارکردهای خلعت‌بخشی و خلعت‌پوشی در مناسبات خارجی عصر صفوی را با رویکرد توصیفی- تحلیلی بررسی و تحلیل خواهد نمود. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که خلعت به‌ صورت مستقیم و غیرمستقیم از طرف شاهان به سفرای خارجی، دشمنان و صاحب‌منصبانی که در مناسبات خارجی نقش داشتند، اعطاء می‌شد. خلعت‌بخشی به ‌صورت مستقیم به سفرا، دیدگاه و نوع نگاه شاه و دربار به کشورهای مذاکره‌کننده را مشخص می‌کرد و در مواجهه با دشمنان به‌ منظور نمایش قدرت و جلوگیری از جنگ استفاده می‌شد. اما به ‌صورت غیرمستقیم در زمان جنگ و مواجهه با دشمنان خارجی، خلعت‌بخشی شاه به زیردستان بنا بر عملکرد آنها ابعاد متفاوتی داشت. ازاین‌رو، پیروزی بر دشمنان و تحمیل شکست بر آنها با خلعت افتخارآمیز شاه همراه می‌شد. در مقابل، افرادی که در مواجهه با دشمنان شکست می‌خوردند، خلعت توهین و تحقیر شاه به آنها تعلق می‌گرفت که گاهی به‌ واسطه گذشته افراد، خلعتِ دلجویی نیز ارسال می‌شد. مسئلة نمایاندن و حفظ اقتدار شاهان صفوی در مقابل همتایان خود در خلعت‌بخشی به افراد دخیل در این امر مؤثر بود.