فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ارزیابی آثار زیست­محیطی، به فرآیندهای پیش­بینی، شناسایی و ارزیابی آثار پروژه­ها و تصمیم‌های توسعه­ای بر محیط ‌زیست، سلامت انسان و رفاه جامعه اطلاق می­شود. این اصل مبین یکی از تعهدهای بنیادین دولت­ها در راستای حفاظت از محیط‌ زیست و ارتقای توسعه پایدار زیست­محیطی است. دیوان بین­المللی دادگستری در برخی از آرای خود، به‌ویژه در رأی صادره در سال 2010 در قضیه کارخانه­های خمیر کاغذ و رأی 2015 در فعالیت­های معین انجام‌شده توسط نیکاراگوئه و ساخت جاده در طول رود سن خوان، به توصیف و شناسایی این اصل پرداخته است. سؤال اصلی که این نوشتار در جستجوی پاسخ آن برآمده این است که ماهیت و محتوای حقوقی این اصل در پرتوی رویه قضایی دیوان بین­المللی دادگستری چیست؟ فرضیه ابتدایی در پاسخ به این سؤال آن است که دیوان بین­المللی دادگستری قائل به ماهیت عرفی تعهد به ارزیابی آثار زیست­محیطی است و محتوای آن را تشریح می­کند. حاصل بررسی­های توصیفی- تحلیلی آرای دیوان در ارزیابی این فرضیه، مؤید پویایی دیوان در شناسایی تعهد به ارزیابی آثار زیست­محیطی به‌عنوان قاعده­ای عرفی است که بر مبنای آن، همه دولت­ها مکلف به اجرای تعهدهای ناشی از آن هستند. همچنین رویه دیوان حاکی از آن است که محتوای ارزیابی آثار زیست­محیطی باید در هر مورد، به‌طور خاص تعیین شود اما در هر صورت نظارت بر آثار زیست‌محیطی فعالیت­های توسعه­ای، نه‌تنها لازم است پیش از انجام آن‌ها صورت گیرد، بلکه استمرار آن‌ها در طول اجرای این‌گونه اقدام‌ها نیز ضرورت دارد.