فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ترجمة رمان «سرگذشت حاجی‌بابا اصفهانی» در تاریخِ ادبیات منثور فارسی و تاریخِ ترجمه به زبانِ فارسی، ‌یک نقطة عطف محسوب می‌شود؛ دربارة این رمان پژوهش‌های بسیاری انجام گرفته است. ابهاماتی دربارة این رمان و ترجمة فارسی‌اش مطرح بوده و موردتحقیق قرار گرفته است؛ ازجمله این‌که آیا متن اصلی را جیمز موریة انگلیسی نوشته و یا او برپایة یک متن فارسی، ‌رمان را شرح و گسترش داده است؟ و آیا مترجمِ اصلی میرزاحبیب اصفهانی است و یا کَسان دیگر و یا ترجمه‌ای است مشترک؟ در این نوشته با احصا و بررسی نشانه‌هایی در اثر و ترجمة آن، ‌سعی شده دربارة این دو ابهامِ مهم، ‌نکته‌های تازه‌ای ارائه شود؛ این پژوهش، ‌با توجه به یافته‌های کنونی، ‌وجود یک متن فارسی به‌عنوان متن اصلی را بسیار محتمل‌تر از نویسندة اصلی بودنِ جیمز موریه می‌داند و دربارة ابهام دوم، ‌با یاری نشانه‌های نویافتة سبکی و معنایی، ‌ضمن تأکید بر مترجمِ اصلی بودنِ میرزاحبیب، ‌سهم قابل توجهی برای روحی و میرزاآقاخان قائل است و تلاش می‌کند تأثیراتِ تفکر و سبک نگارش این نویسندگان را در بخش‌هایی از ترجمه نشان دهد.