فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

یکی از ابزارهای مهمی که نویسندۀ ادب تعلیمی در جهت توضیح و تفسیر ایده‌های اخلاقی و عرفانی و القای مطلب خود به مخاطب از آن یاری می‌گیرد تمثیل است. در تمثیل نویسنده و شاعر ابتدا مفاهیم کلی و انتزاعی را که غالباً عقلی و از نوع خبری هستند، ‌بیان می‌کند و بعد برای ملموس و عینی کردن آن‌ها و اثبات ادعای خود، ‌مثال و دلیلی ادبی می‌آورد و از این نظر که سخنان مستدل آن‌ها ساده و قابل‌فهم است و با صراحت به نتیجه‌گیری می‌پردازد، ‌تأثیر عمیقی بر خواننده می‌گذارد. انواع تمثیل از ابزارهای قوی تصویرگری و آشنایی‌زدایی و منشأ خلق مضامین بدیعی هستند و ازآنجاکه در این شگردهای ادبی، ‌تصاویر اثباتی در خدمت اقناع مخاطب است، ‌شیوۀ بیان استدلالی بر بیان هنری برتری دارد. در این جستار کارکردهای هنری و تعلیمی و تربیتی انواع گوناگون تمثیل، ‌موردنقد و بررسی قرار گرفته است. پژوهش، ‌بر اساس نحوۀ کاربرد مصداق‌های این آرایه‌ ادبی در آثار مهم تعلیمی و سبک هندی و ملاحظۀ دیدگاه‌های صاحب‌نظران و دریافت شخصی نگارنده از این هنر بلاغی صورت گرفته است. نتیجه کلی مقاله این است که به‌کار بردن فراوان شکل‌های مختلف تمثیل، ‌یکی از رازهای زیبایی و ذوق‌پسندی و تأثیر زبان آثار ادبی تعلیمی و سبک هندی بر خواننده است و همین امر سبب شده مفردات نغز آن‌ها بر سر زبان‌ها بیفتد و خوانندگان معانی و مفاهیمی را که در این بیت‌ها ذکر شده‌اند از جان‌ودل و بدون چون‌وچرا بپذیرند.