بررسی تطبیقی رمانهای «شوهر آهو خانم» و «خواهر کاری» با تکیه بر مسألۀ خلاقیت ادبی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری ادبیات تطبیقی، دانشگاه نانت، نانت، فرانسه دانشآموخته دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه یزد، یزد، ایران
2 استاد، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه یزد، یزد، ایران
3 استاد، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه یزد، یزد، ایران
doi
10.22054/ltr.2020.46299.2811چکیده
«خلاقیت» در ادبیات تطبیقی عبارت است از تفاوت بین تقلید کردن و تأثیر پذیرفتن و نویسندۀ خلاق به کسی گفته میشود که از آثار دیگران الهام بگیرد و آنچه را که از دیگری وام گرفته، در ساخت اجتماعی و فرهنگی جامعۀ خود به شیوهای نو بپروراند. بومی کردن یا «از آنِ خود کردن» مضامین ادبیات سایر ملتها، نهتنها امری مذموم نیست بلکه نقش مهمی در غنی کردن ادبیات ملی ایفا میکند. شباهتی که در طرح و پیرنگ دو رمان «شوهر آهو خانم» (1340) نوشتۀ علیمحمد افغانی و «خواهر کاری» (1900) نوشتۀ تئودور درایزر دیده میشود، مقایسۀ این دو اثر را در ادبیات تطبیقی ممکن می-سازد. این مقاله بر این باور است که افغانی در نگارش رمان شوهر آهو خانم، از اولین اثر درایزر تأثیر مستقیم پذیرفته و طرح و روایت این رمان آمریکایی را در بافتار فرهنگی و اجتماعی ایران بومی کرده است. باوجود نقاط اشتراکی که در طرح روایی و شیوۀ شخصیتآفرینی این دو رمان، بهویژه دو شخصیت «هما» و «کاری» دیده میشود، تفاوتهایی نیز در این دو اثر وجود دارد که بیشتر به تفاوت در شرایط اجتماعی و فرهنگی نویسندگان آنها مربوط میشود. در یک برآیند کلی میتوان گفت افغانی در تأثیرپذیری از درایزر خلاقانه عمل کرده و مضامین یک رمان آمریکایی را به شکلی نو در بافت ادبی و فرهنگی جامعۀ خود، بازآفرینی کرده است.
