تصحیح چند تصحیف و تحریف در «اغراض‌السّیاسه» با تأکید بر نسخة خطی مشکوة

نویسندگان

1 استادیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

2 استاد، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

3 دانشیار،گروه زبان وادبیات فارسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

4 دانشجوی دکتری زبان وادبیات فارسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

doi
10.22054/ltr.2020.43388.2726
چکیده

«اغراض­السّیاسه فی اعراض­الریاسه» تألیف ظهیری سمرقندی به دلیل داشتن آموزه‌های سیاسی، اجتماعی، حکمی، تعلیمی، اخلاقی، آداب مملکت‌داری و شیوه­های حکمرانی در میان متون کهن نثر فارسی ممتاز و برجسته شده است. آموزه­های گوناگون وکاربردی این کتاب سبب شده است این اثر بارها به دست کاتبان نسخه‌نویسی شود و در نتیجة این امر تصحیفات و تحریفات بسیاری به متن آن راه پیدا کرده است. جعفرشعار با در اختیار داشتن چهار نسخة خطی از «اغراض­السّیاسه»، اما بدون استفاده از همة آن­ها (به­ویژه نسخة خطی مشکوة) به تصحیح و چاپ آن اقدام و در بسیاری از موارد اختلاف نسخه­ها را نیز ذکر کرده و مسامحه در امانت‌داری نسبت به نسخه­های خطی به­ویژه نسخة اساس، شتاب‌زدگی در تصحیح و چاپ این اثر و همچنین ضعف و سهل­انگاری در حروف‌چینی، تصحیفات، تحریفات و لغزش­های دیگری را به متن این کتاب وارد کرده است. نگارندگان در این مقاله از طریق مقابلة متن چاپ شدة اغراض‌السّیاسه با نسخة اساس و نسخة مشکوة و به مدد مقایسة جملات و عباراتی از آن با آثار دیگر ظهیری سمرقندی (سندبادنامه و به­ویژه اثر ناشناختة غرة‌الالفاظ و نزهة‌الالحاظ) وهنجارهای سبک­شناختی نویسنده به بررسی و تصحیح چند تصحیف، تحریف و لغزش در متن چاپ شدة اغراض‌السّیاسه می‌پردازند.