مطالعة مؤلفه‌های مدرنیسم داستانی در سه رمان عباس معروفی «سمفونی مردگان، سال بلوا، تماماً مخصوص»

نویسندگان

1 دانش‌آموخته دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 دانش‌آموخته دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

3 کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران

doi
10.22054/ltr.2021.60511.3366
چکیده

عباس معروفی در هر یک از آثار خود با در نظر داشتن یکی از طبقات اجتماعی به ترسیم شرایط اجتماعی، سیاسی و تاریخی جامعه پرداخته و از این طریق با دیدگاهی انتقادی توأم با طنز و تعریض، اوضاع حاکم بر اجتماع را به چالش کشیده است. طبقة «روشنفکران»، «زنان قربانی و تسلیم» و «افراد تبعیدی» از جمله گروه­هایی هستند که در سه رمان «سمفونی مردگان»، «سال بلوا» و «تماماً مخصوص» به‌عنوان شخصیت­های اصلی نقش‌آفرینی می­کنند. «انسان» و «دغدغه­هایش» محور اصلی رمان­های معروفی هستند و روش اصلی وی برای پردازش شخصیت­های داستانی خود «رجوع به گذشته» و «کودکی» شخصیت­ها است تا از این طریق به بررسی مشکلات، تعارضات درونی و اختلالات آن­ها بپردازد. رمان «سمفونی مردگان» را می‌توان برداشتی جدید از داستان هابیل و قابیل با فضای سورئالیستی دانست. رمان «سال بلوا» روایت خشونت و اجباری است که در تاریخ متوجة زنان شده و «نوشا» به­عنوان شخصیتی «قربانی»، تسلیم ازدواجی اجباری می‌شود. رمان «تماماً مخصوص» نیز روایتی از زندگی روزنامه­نگاری تبعیدی است و نویسنده در این اثر ابعاد مختلفی از تجربه‌های زیستی خود را گنجانده است. این پژوهش به شیوة توصیفی- تحلیلی تلاش می­کند به این پرسش پاسخ دهد که در رمان­های «انسان‌محور» عباس معروفی، مهم­ترین مؤلفه­های نمود مدرنیسم کدام­اند؟ یافته­ها حاکی از آن است که «گرایش به جهان درون شخصیت­ها»، «جریان سیال ذهن»، «کشمکش درونی»، «رد روش روایی در رمان» و «شیوة متفاوت شخصیت­پردازی» از مهم­ترین مؤلفه­های نمود مدرنیسم در رمان­های موردبحث هستند.