فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

از دیرباز تا به امروز با استناد به روایاتی رایج و سه بیت منتسب به فردوسی، شاهنامه به داشتن شصت‌هزار یا قریب به شصت‌هزار بیت مشهور بوده است؛ حال‌آن‌که شمار ابیات در کهن‌ترین دستنویس‌ها و نیز متون چاپیِ معتبر از پنجاه‌هزار بیت درنمی‌گذرد. پژوهش حاضر در پی پاسخی تازه به این پرسش‌هاست که این رقم از کجا، کی و توسط چه کسانی رواج یافته، و نسخ خطی و چاپ‌های مشهور به تفکیکِ بخش‌های داستانی، هریک دارای چه تعدادی از ابیات هستند. این پژوهش شامل چهار بخش است: 1. بررسی و نقد ابیات منتسب به فردوسی دربارۀ تعداد بیت‌های شاهنامه 2. بررسی گزارش‌های مختلف دربارۀ شمار ابیات شاهنامه (اعم از مقدمه‌های پنج‌گانۀ شاهنامه، تذکره‌ها، منابع تاریخی، ادبی، جغرافیایی، رجالی و...، و دیدگاه‌های پژوهش‌گران معاصر) 3. بازشماری و به‌دست‌دادنِ تعداد دقیق بیت‌های شاهنامه به تفکیک بخش‌های داستانی، در چاپ‌های تُرنِر ماکان، ژول مول، بروخیم، دبیرسیاقی، مسکو، کزّازی، جیحونی، خالقی. 4. بحث دربارۀ دلالت‌های معنایی عدد «شصت» و «شصت‌هزار». نگارندگان برآنند که عدد «شصت‌هزار» نه توسط فردوسی بلکه توسط شاهنامه‌دوستان، و دست کم از قرن ششم با افادۀ معنی «کثرت»، «کمال» و «تقریب» در توصیف تعداد ابیات شاهنامه به‌کاررفته و حکایاتی بر اساس آن برساخته شده است که در متونی همانند چهارمقاله بازتاب یافته است. متأثر از این متن و نظایر آن، این عدد در منابع بعدی نیز تکرار شده است. برپایۀ این‌گونه روایاتِ مشهور، دست‌کم از سدۀ ششم ابیاتی دربارۀ شمار شصت‌هزاریِ بیت‌های شاهنامه سروده و به شاهنامه الحاق شده و مبنای گمانه‌زنی‌های نویسندگان قدیم و پژوهش‌گران معاصر قرار گرفته است.