رابطه بین آزادی تجاری، مصرف انرژی و رشد اقتصادی در کشورهای درحالتوسعه
نویسندگان
1 دانشیار، دانشکده اقتصاد، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری، دانشکده اقتصاد، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران
doi
10.22054/eenr.2026.90929.224چکیده
در سالهای اخیر، آزادی تجاری بهعنوان یکی از عوامل کلیدی توسعه اقتصادی در کشورهای درحالتوسعه مطرح شده است، اما تعامل آن با مصرف انرژی و رشد اقتصادی همچنان موردبحث باقی مانده است. تجارت بینالمللی دسترسی به فناوریهای پیشرفته را تسهیل میکند، اما بهطور همزمان فعالیتهای تولیدی را افزایش میدهد که خود منجر به افزایش مصرف انرژی و نهایتاً بروز چالشهای زیستمحیطی میشود. در مطالعه با استفاده از دادههای پانل مربوط به 20 کشور درحالتوسعه طی دوره زمانی 2024-2000 و روش تخمین حداقل مربعات معمولی پویا برای روابط بلندمدت و آزمونهای علیت گرنجر پانلی و تودا-یاماموتو به بررسی رابطه علی میان آزادی تجاری، مصرف انرژی و رشد اقتصادی در کشورهای منتخب درحالتوسعه پرداخته شد. نتایج نشانداد که مصرف انرژی و آزادی تجاری اثر مثبت و معناداری بر رشد اقتصادی دارند، درحالیکه تأثیر رشد اقتصادی بر مصرف انرژی منفی و قیمت انرژی بر مصرف انرژی و آزادی تجاری مثبت است. آزمونهای علیت رابطه دوطرفه میان آزادی تجاری و رشد اقتصادی (گرنجر) و یکطرفه از آزادی تجاری به رشد اقتصادی (تودا-یاماموتو در سطح ۹۰ درصد) و همچنین رابطه یکطرفه از مصرف انرژی به رشد اقتصادی را تأیید میکند؛ رابطه دوطرفه میان آزادی تجاری و مصرف انرژی تنها در گرنجر تأیید شد. یافتهها حاکی از آن است که اعمال سیاستگذاریهای هماهنگ تجاری و انرژی جهت دستیابی به رشدی پایدار اهمیت بسزایی دارد. این نتایج همچنین راهنمای مناسبی را برای سیاستگذاران کشورهای درحالتوسعه جهت حفظ تعادل میان تجارت آزاد و اهداف زیستمحیطی فراهم میآورد.