فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

با تشدید آثار تغییرات اقلیمی بر منابع آب، بازخوانی تعهدات حقوقی نهادهای اجرایی در حوزه حکمرانی آبی به ضرورتی راهبردی در سیاست‌گذاری زیست‌محیطی ایران تبدیل شده است. مقاله حاضر با رویکردی تحلیلی-تطبیقی، به بررسی تعهدات شرکت‌های آب منطقه‌ای در مواجهه با بحران اقلیمی پرداخته و آن‌ها را در پرتو اصول حقوق بین‌الملل اقلیمی، حقوق بشر و الزامات توسعه پایدار تحلیل می‌کند. چارچوب نظری پژوهش بر اصولی چون عدالت بین‌نسلی، عدم اضرار، همبستگی جهانی و شناسایی حق بر آب و اقلیم سالم به‌عنوان حقوق بشری نوظهور استوار است در سطح حقوق اداری، وظایف، اختیارات و محدودیت‌های نهادی شرکت‌های آب منطقه‌ای مورد ارزیابی قرارگرفته و خلأهای ساختاری در پاسخ‌گویی اقلیمی و اجتماعی شناسایی شده‌اند. افزون بر تحلیل حقوقی، مقاله به ابزارهای اقتصادی نیز پرداخته است؛ ازجمله ارزش‌گذاری اقتصادی منابع آب، تحلیل هزینه–فایده طرح‌های سازگاری و برآورد هزینه‌های عدم انطباق با تغییرات اقلیمی. همچنین شاخص‌های نهادی مشخصی برای ارزیابی عملکرد شرکت‌های آب منطقه‌ای معرفی شده‌اند؛ شامل مشارکت ذی‌نفعان، شفافیت داده‌ها، پاسخ‌گویی اجتماعی و کارایی بودجه. با بهره‌گیری از مطالعه تطبیقی تجربه‌های ترکیه، هند و فرانسه، الگوهایی برای اصلاح ساختار حکمرانی منابع آب در ایران پیشنهاد شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که گذار به حکمرانی چندسطحی، پاسخ‌گو و انسان‌محور، مستلزم بازنگری در ساختارهای حقوقی، طراحی سازوکارهای مشارکتی و نظارتی و تقویت پیوند میان حقوق بشر، ابزارهای اقتصادی و سیاست‌های آبی است. این تحول نهادی می‌تواند شرکت‌های آب منطقه‌ای را از نهادهای صرفاً فنی به بازیگرانی حقوقی، اقتصادی و اقلیمی در تحقق عدالت زیست‌محیطی و توسعه پایدار تبدیل کند.