نامههای دیپلماتیک ایران با همسایگان در دوره صفوی (بررسی و تحلیل نسخه خطی مکاتیب مختلفه)
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران
doi
چکیده
مکاتیب مختلفه به مثابه یک اثر منشآتی، مجموعهای از نامههای دیپلماتیک ایران در عصر صفوی را با قلمروهای سیاسی مجاور آن در بر میگیرد. این مجموعه که توسط محمدصالح، برادرزاده اسکندربیک منشی در عصر فرمانروایی شاه عباس دوم گردآوری شده، 149 نامه دیپلماتیک را شامل میشود که هر کدام از این نامهها، ابعاد و زوایای گوناگونی از اصول حاکم بر مناسبات دیپلماتیکِ ایران عصر صفوی در سطح منطقهای را نمایان میسازد. سؤال مقاله حاضر این است که دستهبندی نامههای دیپلماتیک موجود در مکاتیب مختلفه، چه ابعاد و زوایایی از اصول حاکم بر مناسبات دیپلماتیک منطقهای ایران در دوره صفوی را نشان میدهد؟ یافتههای پژوهش بر مبنای روش توصیفی- تحلیلی نشان میدهد که دستهبندی نامههای مکاتیب مختلفه، الگوهای دیپلماتیکی را نمایان میسازد که در قالب قلمروهای سیاسی کوچک و بزرگ، هویت فرستنده و گیرنده نامهها و همچنین زبان رایج دیپلماتیک قابلیت طرح دارند. بر مبنای این الگوهای سهگانه در مکاتیب مختلفه، ضمن کسب آگاهی از تبادل نامههای مختلف بین صفویان با حلقه همسایگان شرقی و غربی، میزان اثرگذاری نیروهای سیاسی و حتی مذهبی در سیاست خارجی ایران عصر صفوی نیز نمایان میشود. از طرفی، در بستر تبادل این نامهها، زبان فارسی به عنوان حلقه ارتباطی بین صفویان با همسایگانشان ایفای نقش میکرده است.
