تحلیل بازنمایی کودکی در سینمای ایران مطالعه موردی تحلیل روایت فیلم ضربه فنی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه علوم ارتباطات، دانشکده علوم ارتباطات، دانشگاه علامه طباطبایی تهران، تهران، ایران. (نویسنده مسئول) zeinab-mosayyebi@atu.ac.ir
2 دانشیار، گروه علوم ارتباطات، دانشکده علوم ارتباطات، دانشگاه علامه طباطبایی تهران، تهران، ایران. n.razavizadeh@atu.ac.ir
doi
10.22083/jccs.2026.508921.4020چکیده
سینما، رسانهای برای روایتگری و کاوش در جهان اجتماعی است و عملکردی دوگانه در قبال واقعیت اجتماعی دارد؛ از یک سو، ساختارها و روابط موجود بازنمایی میشود و ازسویدیگر، در این رسانه معانی فرهنگی بازتولید و بازسازی میشود. سینمای کودک، بهعنوان بخشی از صنعت سینما که مخاطبان خاص خود را دارد، جایگاه ویژهای در مطالعات رسانهای دارد. این اهمیت نهتنها ناشی از حساسیت دورۀ رشد مخاطبان کودک، بلکه ریشه در پیچیدگیهای نظری مفهوم کودکی دارد. کودکی بهعنوان یک مقولۀ اجتماعی، تاریخی و فرهنگی، همواره در معرض بازتعریف و بازسازی قرار داشته و سینمای کودک بستری برای تجلی این بازتعریفها محسوب میشود.مطالعات نقد سینمایی باتکیهبر رویکردهای روایتشناسی، امکان تحلیل عمیق ساختارهای معنایی آثار سینمایی را فراهم آوردهاند. در این میان، نظریه روایتشناسی رولان بارت و بهویژه مفهوم رمزگان پنجگانه، ابزار تحلیلی مناسبی برای کاوش در لایههای مختلف معنا در متون سینمایی ارائه میدهد. این رویکرد قابلیت بررسی همزمان ساختارهای روایی و مضامین فرهنگی نهفته در متن را داراست.فیلم ضربه فنی اثری در بافت سینمای معاصر کودک ایران است که موضوعاتی چون روابط قدرت، الگوهای اجتماعی و تعارضهای هویتی را در قالب روایت زندگی سه کودک بازنمایی میکند. این فیلم از منظر تحلیل گفتمانی، نمونه مناسبی برای بررسی شیوههای بازنمایی کودکی و فرایندهای معناسازی در سینمای معاصر ایران فراهم میآورد. درنهایت، الگوهای فرهنگی و ساختارهای اجتماعی در این متن سینمایی شناسایی و تبیین شده است.