گفتمان‌های متفاوت در نوروزنامه

نویسندگان

1 دانشیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه گیلان، گیلان، ایران

2 استاد، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه گیلان، گیلان، ایران

3 دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه گیلان، گیلان، ایران

doi
10.22054/ltr.2020.43101.2716
چکیده

نگرش انسان نسبت به جهان، متأثر از نظام گفتمان‌هاست. تحلیل متن بهتر از هر روش دیگری، می‌تواند فرایندهای اجتماعی- فرهنگی را به هر شکلی که پدیدار شوند، با همه سرشتشان نشان دهد. در این میان می‌توان از گفتمان لاکلا و موف که از جنبه‌هایی به فوکو نزدیک‌تر است؛ استفاده کرد. این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی و با رویکرد تحلیل گفتمان، صورت‌بندی‌های گفتمانی را که خیام در نوروزنامه به کار گرفته است، تحلیل و تبیین می‌کند. این بررسی با سازوکارهای مفصل‌بندی گفتمانی، نشان می‌دهد که گفتمان مورد التزام خیام، گفتمانی مادی و فرهنگی است که در بازتولید گفتمان نوروز، نقش اساسی ایفا می‌کند. جشن نوروز دال مرکزی گفتمان است که گفتمان‌هایی چون طب، نجوم و عقاید خرافی، حول آن انتظام می‌یابند. در بین عناصر گفتمانی نوروزنامه، عنصر شراب که کاملاً مستی‌آوراست، جلوه‌ی برجسته‌ای دارد.