بررسی اثرات شهرنشینی بر ردپای اکولوژیکی در کشورهای در حال توسعه: الگوی رگرسیون انتقال ملایم
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری اقتصاد سلامت، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
2 دانشجوی ارشد رشته اقتصاد ـ نظری، دانشگاه نهران، تهران، ایران.
3 دانشیار دانشکده مطالعات جهان، دانشگاه تهران، تهران، ایران
doi
10.22054/eenr.2025.84298.204چکیده
شهرنشینی بهعنوان یکی از روندهای ساختاری در کشورهای در حال توسعه، نقش تعیینکنندهای در تغییرات زیستمحیطی ایفا میکند. این پژوهش با هدف بررسی تأثیر شهرنشینی بر ردپای اکولوژیکی در ۳۵ کشور در حال توسعه طی دوره زمانی ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۳ انجام شده است. برای تحلیل رابطه غیرخطی و آستانهای میان متغیرها، از مدل رگرسیون انتقال ملایم پانل (PSTR) استفاده شده است که قابلیت تحلیل اثرات متفاوت شهرنشینی در سطوح مختلف توسعه را فراهم میآورد. نتایج مدل نشان داد که شهرنشینی در مراحل اولیه با ضریب مثبت ۳۳/1 موجب افزایش ردپای اکولوژیکی میشود، اما پس از عبور از آستانه مشخصی (۵۰ میلیون نفر)، این اثر معکوس شده و به کاهش ردپای اکولوژیکی منجر میشود. همچنین، تولید ناخالص داخلی اثر افزایشی (۲۹/3) و باز بودن تجاری اثر کاهنده (۰۱/0-) بر ردپای اکولوژیکی داشتهاند. یافتهها نشان داد که افزایش سهم انرژیهای تجدیدپذیر با ضریب منفی ۶۷/0 بهطور معناداری باعث کاهش فشار زیستمحیطی میشود. اثر منفی متغیر تعاملی شهرنشینی و تولید ناخالص داخلی نیز بیانگر آن است که تلفیق توسعه اقتصادی با سیاستهای محیط زیستی میتواند روند تخریب اکولوژیکی را مهار کند. این نتایج تأکید میکنند که در صورت عبور از آستانه شهرنشینی و بهرهگیری مؤثر از انرژیهای پاک، میتوان مسیر توسعه را به سوی پایداری زیستمحیطی در کشورهای در حال توسعه هدایت کرد.
