مقایسه و بررسی سبک‌شناسانۀ عناصر زبانی، بلاغی و محتواییِ قصیده و نامه‌ای از خاقانی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه قم، قم، ایران

2 دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه قم، قم، ایران

doi
10.22054/ltr.2019.39626.2583
چکیده

سبک­شناسان بر اساس تقسیم‌بندی ادوار مختلف، سبک شعریِ شاعران قرن ششمِ حوزۀ گنجه و ارّان را «آذربایجانی» نام نهاده­اند که از نظر مختصات با سبک «خراسانی» متفاوت است. جریان نثرنویسی حاکم بر این دوره نیز اندک تفاوتی با دورۀ قبل داشت و نویسندگان تلاش می­کردند تا به تقلید از زبان عربی، اندک­اندک به ویژگی­های موجود در سبک فنی چنگ زنند و آن‌ها را در نوشته­های خود دخیل کنند که این حرکت در پایان قرن هفتم به نثر مصنوع و متکلّف منجر شد. با وجود عقب بودن بیش از یک قرنِ جریان نثرنویسی از جریان شعرگویی در قرن ششم با پدید آمدن «شاعرانِ نثرنویس»، فاصلۀ زمانی از بین رفت و شتاب آمیختگی مختصاتِ سبکی شعر و نثر بیش از بیش شد. خاقانی شاعری نثرنویس است که بدون در نظر گرفتن ویژگی­های نثری دورۀ خود و عقب بودن بیش از یک قرنِ نثر از شعر در شعر و نثر خود به یک شیوه عمل کرد و به تقلید از مصنوع­گویی خود در شعر در سرعت بخشیدن حرکت نثر «مرسل» به سوی «فنی­نویسی» نقش مهمی را ایفا کرد و روند حرکتِ نثر مُرسل به سوی نثر فنی و مصنوع را بیش از بیش شتاب بخشید. بنابراین، در این پژوهش برآن شدیم تا با مقایسۀ سبک­شناسانۀ عناصر زبانی، ادبی و محتواییِ نامه‌ و قصیده­ای از خاقانی که هر دو در باب امام عمدة‌­الدین حفده است به اثبات مدعای خود بپردازیم.