واکاوی ارتباطات گروهی در مسجد؛(موردمطالعه مسجد جامع صفا تهران)
نویسندگان
1 دانشیار گروه ارتباطات و مطالعات فرهنگی دانشکده رفاه تهران. Farokhi@refah.ac.ir
2 کارشناسی ارشد، گروه فرهنگ و ارتباطات، دانشگاه امام صادق(ع)، تهران. (نویسنده مسئول) hajimousa@isu.ac.ir شناسه پژوهشگر: 0702-9321-0006-0009
3 دانشیار، گروه ارتباطات و رسانه، دانشگاه امام صادق (ع)، تهران. Borzooei@isu.ac.ir شناسه پژوهشگر: 0000-0002-0482-0685
doi
10.22083/jccs.2025.463560.3883چکیده
مساجد همواره نقش مهمی در جوامع اسلامی ایفا کردهاند و ارتباطات گروهی در این محیطها اهمیت ویژهای دارد. پژوهش حاضر با هدف بررسی این ارتباطات در مسجد صفا انجام شده است.روش:جامعه مورد مطالعه شامل تمامی فعالان فرهنگی مسجد بوده و نمونهگیری هدفمند میباشد.با20نفر از مربیان، کمکمربیان و اعضای هیئت شورایی مصاحبههای نیمهساختاریافته انجام ومصاحبهها بر اساس اشباع نظری متوقف شدهاند.برای تحلیل و کدگذاری دادهها از تکنیک تحلیل مضمون استفاده شد. نتایج: یافتهها نشان میدهد ارتباطات گروهی در مسجد صفا شامل مضامینی مانند:بازآفرینی اجتماعی و توانمندسازی جامع، سلسلهمراتب مربیمحور/خواصمحور،حمایت شبکهمحور، خیر جمعی و عقلانیت عملیاتی، ارزیابی عملکرد مستمر، پویایی و تنوع نقشها، برونسپاری برنامهها، برنامهریزی نیازمحور و تخصصی و تربیتپذیری تعاملی و تلفیقی است.با توجه به ادبیات علمی موجود،نقش مساجد به عنوان نهادهای اجتماعی و فرهنگی تأثیرگذار بر زندگی افراد و جامعه مورد توجه بوده است. مطالعات پیشین ابعاد مختلفی از جمله تأثیر مساجد بر روابط اجتماعی، نقش تربیتی مساجد و کارکردهای ارتباطی آنها را بررسی کردهاند. بحث و جمع بندی: این تحقیق با بررسی عمیقتر ارتباطات گروهی، به این دانش موجود افزوده و ابعاد تازهای از این روابط را آشکار میکند. نتایج این پژوهش نشان میدهد ارتباطات گروهی در مسجد صفا به سمت نوعی ارتباطات آئینی حرکت میکند. این ارتباطات، پیش از اینکه ابعاد انتقالی و مناسکی از بالا به پایین داشته باشند، دارای ابعاد آئینی خاص خود هستند. در این وضعیت، ارتباطات گروهی در مسجد صفا نه تنها به گسترش پیامهای دینی و معارف اسلامی میپردازند، بلکه بر حفظ جامعه در بعد زمان و تحولات روز نیز تمرکز دارند.
