بررسی مبانیِ بینامتنیت ژرار ژنت در رمان نوجوان عقربهای کشتی بَمبَمک اثر فرهاد حسنزاده
نویسندگان
1 کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران
2 استادیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران
doi
10.22054/ltr.2020.47834.2854چکیده
مطالعۀ روابط میان متون، یکی از رویکردهای بررسی آثار ادبی است که از رهگذر آن میتوان اطلاعات مهمی از متن دریافت کرد. در میان نظریههای ادبی مختلفی که به روابط متون توجه داشتهاند، «ترامتنیت» از این حیث متن را واکاوی میکند. این نظریه، نخستین بار از سوی ژرار ژنت، نظریهپرداز و ساختارگرای فرانسوی، مطرح شد. ترامتنیت در پنجگونۀ پیرامتنیت، بینامتنیت، سرمتنیت، فرامتنیت و بیشمتنیت به طور گسترده و نظاممند بررسی روابط یک متن مفروض را با عناصر پیرامونیاش با متن یا متون پیشین و یا همزمان خود و متونی که این متن را نقد و تفسیر کردهاند، بررسی میکند و گامی در جهت تأیید و یا انکار آن برمیدارد و ارتباط یک متن با ژانر و یا ژانرهایی که متن در آن شکل گرفته است و همچنین متونی را که متن از آنها برگرفته شده است، شامل میشود. فرهاد حسنزاده از نویسندگان پرکار و صاحب سبک ادبیات کودک و نوجوان است که بالغ بر 80اثر در موضوعات مختلف دارد. وی به دریافت جوایز متعدد داخلی و بینالمللی نائل آمده است. از جمله آثار مهم و مشهور وی داستان «این وبلاگ واگذار میشود»، «نمکی و مار عینکی»، «مهمان مهتاب»، «زیبا صدایم کن» و... است. این پژوهش در نظر دارد از میان پنجگونۀ ترامتنیت با بهرهگیری از گونۀ بینامتنیت، رمان نوجوان «عقربهای کشتی بَمبَک» را مورد بررسی قرار داده و پیشمتنهای مورد توجه نویسنده را شناسایی کند. در ادامه مشخص خواهد شد نویسنده پیشمتنهای اثر را هدفمند انتخاب کرده و این پیشمتنها در انتخاب برخی عناصر داستان مؤثر بوده است. همچنین نویسنده در بهکار بردن پیشمتنهایی از فرهنگ عامه مانند ضربالمثلها و کنایات، ترانههای رایج زمان و شعارهای انقلاب اهتمام ویژهای داشته است. به همین دلیل حضور این پیشمتن در این اثر، بسامد بالایی دارد.
