پیوند ادبیات و موسیقی در روایت «سمفونی مردگان»

نویسندگان

1 دانش آموختۀ کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

2 استادیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

doi
10.22054/ltr.2020.43334.2721
چکیده

دگرگونی‌های جهان امروزین و از میان رفتن مرزبندی‌ها میان دانش‌ها، وظیفة سنگینی را متوجۀ مطالعات تطبیقی ادبیات کرده ‌است. در پرتو این امر، یکی از کارکردهای چنین مطالعاتی برقراری پیوند میان ادبیات و دیگر هنرها و دانش‌ها است. از این منظر، تحلیل پیوند ادبیات با هنری نظیر موسیقی یکی از حوزه‌های فعالیت این دانش پویا و دینامیک به‌شمار می‌رود. پژوهش حاضر با این انگاره و بر مبنای روش مطالعاتی نقدبنیاد، رابطة موسیقی و ادبیات را در روایت «سمفونی مردگان» نوشتة عباس معروفی تحلیل کرده و در عین حال، این روایت را از منظری ساختاری با سمفونی شمارة پنج دیمیتری شوستاکوویچ مقایسه کرده ‌است. پژوهش پیش‌رو نشان می‌دهد که موسیقی به شیوه‌های گوناگون در شکل دادن به سازگان روایت اثرگذار بوده ‌است. عنوان‌پردازی موسیقایی روایت، عنوان‌گذاری فصل‌های متن و همسازی سیر رویدادهای موومان‌ها/ فصل‌های روایت با ماهیت فرمیک موومان‌های یک سمفونی در شمار مؤلفه‌های دخیل در شکل دادن به نظام همبستة روایت‌اند. بهره‌گیری از خصوصیت کنترپوان موسیقی و همسازی بخش‌بندی‌های موومان دوم روایت با واریاسیون‌های موسیقی، محورهای دیگر تلاقی این دو هنر در روایت‌اند‌. پژوهش حاضر همچنین نشان می‌دهد با واکاوی تطبیق‌گرایانة روایت می‌توان به شناختی دقیق‌تر از متن ادبی دست یازید و ظرفیت‌هایی را در آن کشف کرد که نقد ادبی محض بدان‌ها توجهی نمی‌کند. نویسندگان می‌توانند به ‌واسطة پیوند زدن آثار خویش با هنرها و دانش‌های انسانی و تجربی بر غنای آن‌ها افزوده، لذت خوانش متن را برای مخاطبان خویش دوچندان کنند.