مسجد و ارتباطات انسانی؛ مطالعه ظرفیتهای ارتباطی مسجد در اندیشه اجتماعی متفکران مسلمان معاصر
نویسندگان
1 استادیار گروه علوم اجتماعی دانشگاه علوم اسلامی رضوی. mehrabanifar@razavi.ac.ir
doi
10.22083/jccs.2024.471529.3913چکیده
ارتباطات، راهحل بسیاری از مسائل موجود در جامعۀ جدید بوده و تنها از طریق ارتباط است که پیوند شکننده میان اجزای اجتماعی در جامعه تودهای حفظ میشود. مسجد به عنوان یکی از کانونهای محوری ارتباطات در سنت ایرانی اسلامی، از ظرفیتها و کارکردهای مختلفی در سازماندهی و گسترش ارتباطات، برخوردار بوده که در طول تاریخ به اقتضای شرایط سیاسی و اجتماعی، جلوههای متنوعی یافته است؛ در سده معاصر، شاخصترین تجلی ظرفیت ارتباطی مسجد را میتوان در نسبت با انقلاب اسلامی ایران، موردتوجه قرارداد که از این رهگذر، جایگزین نمودن یک نظم نوین اجتماعی با رویکرد دینی را پی میجوید. پژوهش حاضر با هدف شناخت ظرفیتها و ابعاد ارتباطات انسانی مسجد در نظام اسلامی به مطالعه دیدگاه متفکران مسلمان معاصر در این حوزه پرداخته است؛ به این صورت که آرا و ایدههای سه متفکر محوری (امام خمینی ره، آیتالله خامنهای و مرتضی مطهری) - به عنوان شخصیتهای فکری و سیاسی که در شکلگیری و استمرار انقلاب اسلامی بیش از دیگران به مسئله مسجد و دلالتهای ارتباطی آن اهتمام داشتهاند- به روش تحلیل مضمون، موردمطالعه و تحلیل قرارگرفته است. این آرا و ایدهها در قالب 11 مضمون دستهبندی شد که در نسبت با سطوح ارتباطات انسانی، سطوح مختلف ارتباط با خدا، ارتباط با خود (تأمل و تفکر)، ارتباطات میان فردی (ارتباطات تنگاتنگ امام جماعت و مردم)، ارتباطات گروهی (حلقههای فکری و معرفتی) و ارتباطات عمومی (خطابه و روشنگری) را با محوریت توحید در برمیگیرد. ارتباطات در مسجد از خودسازی و اجتماع توحیدی حول ارتباط با خدا شکل گرفته و تا سامان نهادهای اجتماعی امتداد مییابد.
