فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مانی از جملة حکما و متفکرانی است که پس از خویش بیشترین تأثیر را در حوزۀ عرفان نظری ایران گذاشته است. عقاید وی دربارة انسان ایزدی یا قدیم و نبردش با ابلیس، اعتقاد او به دو بُن (= سپنته مینو و انگره مینوی دین زردشتی، احمد و ابلیس موردنظر حلاج، احمد غزالی و عین‌القضات)، جدا ساختن روح از کالبد، تجلّی و تمثّل عیناً با بعضی از تفاوت‌ها به تصوّف کهن ایرانی -که عین‌القضات هم از جملۀ میراث‌داران این تصوف است- انتقال یافته است. هدف بنیادین پژوهش، تعیین، تبیین و تحلیل میزان انطباق اندیشه‌های عرفانی عین‌القضات همدانی با مانی در حوزه‌های یاد شده است. فرضیة پژوهش عبارت است از تأثیرپذیری باواسطة عین‌القضات از مانی در حوزة دوبُن و تأثیر پذیری بی‌واسطة وی از مانی در حوزة تجلّی، تمثّل و جدا شدن روح از کالبد تا آنجا که می‌توان حکم کرد که عرفان عین‌القضات در حقیقت امتداد عرفان مانی در سه حوزة بیان شده اخیر بوده است. نتیجه پژوهش عبارت است از اینکه «مانی و عین‌القضات هر دو به این موضوع که هر موجودی در عالم، تمثّلی در ملکوت دارد، متفق‌القول‌اند. مضاف بر آن عین‌القضات معتقد است که هر فعلی هم که از آدمی صادر می‌شود در ملکوت تمثّلی نکو یا زشت دارد». در این پژوهش به شیوۀ توصیفی -تحلیلی به اشتراکات مانی و عین‌القضات در حوزۀ اندیشۀ عرفانی پرداخته شده است.