فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مطابق با نظریات جامعه‌شناسی در غرب، تمایز میان نظم اجتماعی دینی و سکولار، در فقدان عناصر یا نهادهای دینی در حیات اجتماعی نیست، بلکه وابسته به اصالت یا عدم اصالت دین و نهادهای دینی در نظم اجتماعی است. حرم‌ها، مساجد و نهادهای مشابه نظیر حسینیه‌ها و تکایا به‌عنوان یکی از عناصر اصیل شهرهای اسلامی، نظم اجتماعی شهرهای ایرانی را شکل می‌داده‌اند. در این مقاله با بهره‌گیری از نسخۀ اصلاح‌شدۀ تبارشناسی میشل فوکو، با مطالعۀ تحولات تاریخی مشهد و بافت پیرامون حرم رضوی، نشان داده شده است که شهر مشهد که به‌لحاظ تاریخی در گراگردِ حرم مطهری رضوی شکل گرفته بود، پیش از دورۀ معاصر، با اصالت حرم مطهر و نقش‌آفرینی مساجد در محلات، نظم دینی داشته‌ است؛ در حالی‌که در دو موج مدرنیزاسیون رضاخان، برنامه‌های عمرانی دورۀ پهلوی دوم و برنامه‌های توسعۀ دهۀ 1370 شمسی در ذیل طرح طاش، اتحاد محلات و نهادهای شهری با حرم مطهر گسسته شده و مساجد از محوریت نظم شهری به حاشیه رانده شده‌اند.