فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

طراحی فریب‌کارانه در فضای دیجیتال به شیوه‌ای از طراحی رابط کاربری اطلاق می‌شود که کاربر را به اتخاذ تصمیماتی سوق می‌دهد که الزاماً منطبق با ارادۀ واقعی او نیست و در برخی موارد حتی ممکن است به زیان وی باشد. با توجه به ماهیت پنهان و پیچیدۀ این نوع طراحی، چنین اقداماتی معمولاً نقض صریح قوانین موجود تلقی نمی‌شود و به همین دلیل، از منظر حقوقی ممکن است به‌عنوان رفتار غیرقانونی یا ناقض حقوق مصرف‌کننده و حقوق رقابت شناسایی نشود. با گسترش مطالعات و معرفی مصادیق این پدیده، به‌ویژه پس از سال ۲۰۱۰، مفهوم طراحی فریب‌کارانه وارد پژوهش‌های مرتبط با حوزه‌هایی مانند علوم کامپیوتر، روان‌شناسی و حقوق شده، قانون‌گذاران در برخی کشورها نیز در جهت شناسایی و ممنوعیت آن، به‌ویژه ذیل حقوق رقابت یا حقوق مصرف‌کننده، اقدام کرده‌اند. نگارندگان پژوهش حاضر با روش تحلیلی- توصیفی و رویکرد تطبیقی و بر مبنای منابع کتابخانه‌ای، ضمن بررسی مقررات مرتبط در حقوق اتحادیۀ اروپا و ایالات متحدۀ امریکا، این پرسش را مطرح می‌کنند که آیا ممنوعیت چنین اقداماتی تحت قوانین و مقررات موجود در حقوق مصرف‌کننده و حقوق رقابت در ایران قابل شناسایی است یا خیر. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که با وجود تأثیر قابل‌توجه این پدیده بر حقوق مصرف‌کننده و حوزۀ رقابت، چارچوب قانونی موجود در ایران برای مقابله با آن کافی نیست؛ بنابراین، تدوین مقررات جامع، شفاف و مبتنی بر پیشرفت‌های فناوری، همراه با ضمانت‌های اجرای متناسب، مؤثر و بازدارنده، ضرورت دارد.