ویژگی‌های ارتباط در قرآن کریم با نظر به آراء جان فیسک در حوزه مطالعات ارتباطی

نویسندگان

1 دکترای جامعه‌شناسی دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.

doi
10.22083/jccs.2024.378583.3695
چکیده

از دیدگاه جان فیسک دو مکتب عمده را در مطالعات ارتباطی می‌توان تشخیص داد: مکتب فرایندی که ارتباط را همانا پیام می‌داند و بر اهمیت فرستنده تاکید می‌کند و مکتب نشانه‌شناختی که ارتباط را به‌منزله تولید و تبادل معانی در نظر می‌گیرد و بر اهمیت مخاطبان تاکید دارد. خود فیسک از اصحاب مکتب نشانه‌شناختی است ولی با این وجود، معتقد است که جهت فهم بهتر ارتباط، می‌بایست تلفیقی میان دو مکتب مزبور شکل گیرد. بر همین اساس، نگارنده این نوشتار نیز معتقد است که در مطالعه متون دینی در اسلام، هیچ یک از دو مکتب فرایندی یا نشانه‌شناختی به‌تنهایی نمی‌توانند کارآمد باشند و در نتیجه، در نوشتار حاضر با تحلیل محتوای قرآن کریم به بررسی ویژگی‌های ارتباط در این متن دینی پرداخته و شواهدی ارائه کرده که نشان می‌دهند جهت فهم ویژگی‌های ارتباط در این کتاب مقدس، رویکردی تلفیقی مورد نیاز است که بتواند دو مکتب فرایندی و نشانه‌شناختی را به هم نزدیک کند و از مفروضه‌های هر دو مکتب استفاده نماید. مکتب جدید را بر مبنای مفروضاتش می‌توان «مکتب اسلامی ارتباط» نامگذاری کرد.