تحلیل لایه های علّی (CLA)فاصله فرهنگی دانش آموزان با سرفصل های کتب جامعه شناسی رشته علوم انسانی دبیرستان

نویسندگان

1 استاد گروه علوم اجتماعی دانشگاه کاشان، کاشان، ایران

2 دانش آموخته دکتری بررسی مسائل اجتماعی ایران، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران.

3 دانشجو ی دکتری جامعه شناسی مسائل اجتماعی ایران ،دانشگاه کاشان ، کاشان ، ایران

4 دانشجو ی دکتری جامعه شناسی مسائل اجتماعی ایران ،دانشگاه کاشان ، کاشان ، ایران

doi
10.48310/jcdr.2025.18903.1159
چکیده

پیشینه و اهداف: کتاب درسی مبنا و منبع تمامی آزمون­ها، امتحانات مدارس، سازمان ها و مراکز آموزش عالی و همینطور گزینش­ها می­باشد. محتوای کتب جامعه شناسی دبیرستان بیشتر برگرفته از ارزش‌های رسمی و آرمانی است تا واقعیت‌های روزمره. فرهنگ قومی، جنسیتی و دیجیتال (که در زندگی نوجوانان مهم است) تقریباً نادیده گرفته شده و کتاب دنیای واقعی نوجوانان امروز را بازنمایی نمی‌کند. می­توان گفت که ما شاهد فاصله فرهنگی بین کتب جامعه شناسی رشته علوم انسانی دبیرستان و دانش­آموزان هستیم. هدف این پژوهش تحلیل لایه­های علی موثر بر فاصله فرهنگی دانش­آموزان با کتب جامعه­شناسی دبیرستان می­باشد. روش‌ها‌: این تحقیق از نظر هدف کاربردی و راهبرد آن قیاسی است. در این پژوهش، با هدف تبیین فاصله فرهنگی دانش­آموزان از سرفصل­های کتب جامعه­شناسی  رشته علوم انسانی دبیرستان (شامل: جامعه شناسی(1)، جامعه شناسی(2)، جامعه شناسی(3) ،  از رویکرد تحلیل علّی لایه­ای عنایت­الله استفاده شده است. جامعه آماری شامل 11 خبره جامعه­شناسی است و نمونه­گیری با روش گلوله برفی انجام شد. خبره­هایی از رشته جامعه­شناسی مورد مصاحبه قرار گرفتند و مجموعا با 11 مصاحبه به اشباع نظری رسیدیم. یافته‌ها: مقولات کلی 18 گانه در چهار لایه تحلیل (لیتانی، علل سیستمی، جهان­بینی و استعاره­ها و اسطوره­ها)  بر اساس نظر خبرگان طبقه­بندی شدند. نتیجه‌گیری: عوامل مؤثر بر فاصله فرهنگی دانش‌آموزان در چهار سطح تحلیل لایه‌ای اینگونه شناسایی شد: در سطح لیتانی: رواج سبک زندگی بی‌قید نسبت به تحصیل، تأثیر مخرب رسانه‌ها، نقش منفی خویشاوندان و دوستان، و ناتوانی در درک مطالب درسی. در سطح علل سیستمی: محتوای نامناسب کتب، معلمان فاقد تخصص جامعه‌شناسی، عدم بهره‌گیری از دیدگاه متخصصان، ضعف برنامه‌ریزی درسی، و کاهش جایگاه معلم. در سطح جهان‌بینی: بحران هویت نوجوانان، فقدان مهارت‌های اجتماعی، بی‌توجهی به سلایق نسل جدید، و دوگانگی در رفتار بزرگسالان. و در سطح استعاره‌ها و اسطوره‌ها: خردستیزی، سلطه‌گرایی فرهنگی، و فراموشی فلسفه علم.