تحلیل لایه های علّی (CLA)فاصله فرهنگی دانش آموزان با سرفصل های کتب جامعه شناسی رشته علوم انسانی دبیرستان
نویسندگان
1 استاد گروه علوم اجتماعی دانشگاه کاشان، کاشان، ایران
2 دانش آموخته دکتری بررسی مسائل اجتماعی ایران، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران.
3 دانشجو ی دکتری جامعه شناسی مسائل اجتماعی ایران ،دانشگاه کاشان ، کاشان ، ایران
4 دانشجو ی دکتری جامعه شناسی مسائل اجتماعی ایران ،دانشگاه کاشان ، کاشان ، ایران
doi
10.48310/jcdr.2025.18903.1159چکیده
پیشینه و اهداف: کتاب درسی مبنا و منبع تمامی آزمونها، امتحانات مدارس، سازمان ها و مراکز آموزش عالی و همینطور گزینشها میباشد. محتوای کتب جامعه شناسی دبیرستان بیشتر برگرفته از ارزشهای رسمی و آرمانی است تا واقعیتهای روزمره. فرهنگ قومی، جنسیتی و دیجیتال (که در زندگی نوجوانان مهم است) تقریباً نادیده گرفته شده و کتاب دنیای واقعی نوجوانان امروز را بازنمایی نمیکند. میتوان گفت که ما شاهد فاصله فرهنگی بین کتب جامعه شناسی رشته علوم انسانی دبیرستان و دانشآموزان هستیم. هدف این پژوهش تحلیل لایههای علی موثر بر فاصله فرهنگی دانشآموزان با کتب جامعهشناسی دبیرستان میباشد. روشها: این تحقیق از نظر هدف کاربردی و راهبرد آن قیاسی است. در این پژوهش، با هدف تبیین فاصله فرهنگی دانشآموزان از سرفصلهای کتب جامعهشناسی رشته علوم انسانی دبیرستان (شامل: جامعه شناسی(1)، جامعه شناسی(2)، جامعه شناسی(3) ، از رویکرد تحلیل علّی لایهای عنایتالله استفاده شده است. جامعه آماری شامل 11 خبره جامعهشناسی است و نمونهگیری با روش گلوله برفی انجام شد. خبرههایی از رشته جامعهشناسی مورد مصاحبه قرار گرفتند و مجموعا با 11 مصاحبه به اشباع نظری رسیدیم. یافتهها: مقولات کلی 18 گانه در چهار لایه تحلیل (لیتانی، علل سیستمی، جهانبینی و استعارهها و اسطورهها) بر اساس نظر خبرگان طبقهبندی شدند. نتیجهگیری: عوامل مؤثر بر فاصله فرهنگی دانشآموزان در چهار سطح تحلیل لایهای اینگونه شناسایی شد: در سطح لیتانی: رواج سبک زندگی بیقید نسبت به تحصیل، تأثیر مخرب رسانهها، نقش منفی خویشاوندان و دوستان، و ناتوانی در درک مطالب درسی. در سطح علل سیستمی: محتوای نامناسب کتب، معلمان فاقد تخصص جامعهشناسی، عدم بهرهگیری از دیدگاه متخصصان، ضعف برنامهریزی درسی، و کاهش جایگاه معلم. در سطح جهانبینی: بحران هویت نوجوانان، فقدان مهارتهای اجتماعی، بیتوجهی به سلایق نسل جدید، و دوگانگی در رفتار بزرگسالان. و در سطح استعارهها و اسطورهها: خردستیزی، سلطهگرایی فرهنگی، و فراموشی فلسفه علم.