واکاوی نام بادرنجبویه در دانش بومی اقوام ایرانی

نویسندگان

1 گروه زیست شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه پیام نور. تهران. ایران.

2 گروه زیست شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

3 گروه فارماکوگنوزی دانشکده داروسازی، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، اصفهان، ایران.

4 گروه زیست شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه پیام نور، تهران. ایران.

5 گروه فارماکوگنوزی دانشکده داروسازی، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، اصفهان، ایران.

doi
10.22091/ethc.2025.11982.1046
چکیده

هدف: بادرنجبویه نامی پرچالش در دانش بومی گیاهان دارویی ایران است، به طوری که در بازار گیاهان دارویی استفاده از این نام برای چندین گونه مختلف رایج است و حتی در بعضی منابع علمی نام بادرنجبویه به بیش از یک گونه اطلاق می­شود. استفاده از یک نام برای دو یا چند گیاه به دلیل خواص درمانی مشابه و مرفولوژی نزدیک به هم در دانش بومی مناطق مختلف جهان امری نسبتاً رایج است؛ اما در مورد بادرنجبویه تعدد گونه­هایی که با این نام خوانده می­شوند استثنایی به نظر می­رسد. از این‌رو در این پژوهش سعی شد تا تمام گونه­های دارویی که تحت عنوان بادرنجبویه در ایران مورد استفاده قرار می­گیرند شناسایی شوند.مواد و روش‌ها: ابتدا با مراجعه به صنف عطاری­های شهرهای مختلف، ادارات مرتبط در جهاد کشاورزی و منابع طبیعی، مصاحبه حضوری و غیرحضوری با استادان گیاه‌شناس در دانشگاه­های مختلف کشور، درمانگران و افراد خبره محلی، اطلاعات اولیه در خصوص گونه­های مورد استفاده تحت عنوان بادرنجبویه گردآوری و سپس برای تهیه نمونه از مناطق مختلف کشور اقدام شد.نتایج: براساس نتیجه این تحقیق، 19 گونه با نام بادرنجبویه در کشور شناخته می­‌شوند که 7 گونه به صورت کاملاً محلی و 12 گونه به طور کامل یا نسبتاً گسترده مورد استفاده می‌­باشند.نتیجه‌گیری: کاربرد درمانی مشابه، فراوانی هرگونه­ در هرمنطقه و تشابه ظاهری بعضی گونه­ها می­تواند از مهمترین دلایل استفاده از یک نام برای این تعداد گونه باشد، هرچند به نظر می­رسد این تنوع صرفاً ریشه در دانش بومی نداشته و در مواردی اغراض تجاری نیز به این موضوع دامن زده است.