گفتمانکاوی انتقادی نشانهای ملی دوره قاجار و جمهوری اسلامی ایران بر اساس آرای وندایک
نویسندگان
1 کارشناسی ارشدِ پژوهش هنر، دانشکده هنر، دانشگاه سمنان. Sajedeh.nikian@semnan.ac.ir
2 دانشیار گروه پژوهش هنر، دانشکده هنر، دانشگاه سمنان (نویسنده مسئول). f.afarin@semnan.ac.ir
doi
10.22083/jccs.2023.331146.3558چکیده
هدف پژوهش این است که به تحلیل گفتمانهای فراخوانده توسط دو نشان قاجار و جمهوری اسلامی بپردازد. روش پژوهش توصیفی ـ تحلیلی و رویکرد گفتمانکاوی انتقادی است. گفتمانهای فراخوانده توسط نشان شیر وخورشید گفتمان پدرمیراثی، سلطنتی و هویت ملی بر اساس گذشته تاریخی هستند. شیر وخورشید را میتوان بُعد بصریِ جذبکننده گفتمان مذهبی هم دانست. بدینترتیب با جلوهگری این نشان در مطبوعات، نشریات و سایر رسانهها هر نشانی که نشاندهنده یا بُعد بصری گفتمانِ دیگر اقلیتهای مذهبی باشد به حاشیه رانده میشود. نشان جمهوری اسلامی گویای گفتمان انقلاب اسلامی و آرمانهای سنتگرای ایدئولوژیک است. گفتمان انقلاب اسلامی در واکنش به مدرنیسم مطلقه پهلوی پدیدار شد و دربردارنده راهبردها و منازعهخواهیهایی چون مبارزه طبقاتی، استثمارزدایی، مبارزه با امپریالیسم و استعمار بود. این گفتمان در میدان قدرتی قرار داشت که در مقابلِ گفتمان شرقشناسی و خاورمیانه که برساخته غربیها بود، مقاومت میکرد. تفاوتهای نشانها بهمنزله بخشی از گفتمان یا جلوه بصری یک گفتمان ممکن است به شیوه خاص اجرای ِآن جلوه بصری برگردد یا اینکه به گرایش سیاسی خاصی تعبیر شود. مقایسه دو نشان قاجار و جمهوری اسلامی بهمنزلۀ جلوه بصری دو گفتمان متفاوت، تفاوت آنها در فراخوانی نوع حاکمیتی متفاوت را نشان میدهد. درواقع، هر دورهای گفتمان غالبی دارد که نظام حقیقت خود را به وجود میآورد. در مرکز نظام حقیقت یکی گفتمان سلطنتگرا و در دیگری گفتمان انقلاب اسلامی با تمرکز بر دین اسلام و حاکمیت مطلق الله قرار میگیرد.