فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

یکی از موضوع‌های بحث‌برانگیز در حقوق مسئولیت مدنی، استفاده از حق است. پرسش‌های اساسی در این خصوص این است که حق را تا چه میزان باید اجرا کرد؟ هرگاه اجرای حقِ شخص برای دیگران زیان‌بار باشد، وظیفۀ دارندۀ حق چیست؟ جهت کنترل میزان کیفیت اِعمال حق ضروری است معیاری مشخص شود که از طریق آن بتوان سوء‌ استفاده از حق را شناسایی کرد. پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر شیوۀ گردآوری، اسنادی و کتابخانه‌ای است و از طریق مطالعۀ قوانین و مقررات و منابع معتبر انجام شده و اطلاعات به‌دست آمده به روش توصیفی- تحلیلی بررسی شده است. در باب یافته‌های پژوهش می‌توان این‌گونه بیان کرد، با اینکه مادۀ ۱۳۲ قانون مدنی مبنای نگاه قانون‌گذار به ‌حکم سوء‌ استفاده از حق است، اما ماهیت چندگونۀ حق موجب شده است که حد ترخص حق، دوسویه باشد؛ یعنی گاه سوء‌ استفاده از حق ضمانت اجرا نداشته باشد و قانون‌گذار حکم اِعمال حق را مطلق گذارد و گاه اجرای منصفانه حق را ممنوع سازد. در خصوص قلمرو سوء‌ استفاده از حق باید بر این موضع بود که نظریۀ سوء‌ استفاده از حق تنها در مقام اِعمال حق جاری می‌شود، درحالی که قاعدۀ لاضرر به شیوۀ مرسوم، تنها بر اجرای حق، از قبیل حق مالکیت یا حق عبور، محدود نیست. در باب نتایج پژوهش می‌توان بیان نمود، محل جریان قاعدۀ سوء‌ استفاده از حق، اعمال و اجرای حق است و در نظام حقوقی ایران برای مقابله با ضرر ناشی از احکام حقوقی و جهت مبارزه با جواز اجرای حقی که به ضرر دیگری می‌انجامد، استفاده می‌شود. از سوی دیگر، در حقوق فرانسه در صورت سوء‌ استفاده در مقام اجرای حق، حکم جواز و اباحۀ اِعمال حق برداشته می‌شود و با نظریۀ نفی حکم رابطۀ تساوی پیدا می‌کند.