فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مفهوم «مراقبت مقتضی» و همچنین گسترۀ تعهداتی که این ضابطۀ حقوق بین‌الملل دربرگیرندۀ آن است، امروزه یکی از مباحث مهم و چالش‌برانگیز به‌شمار می‌آید. کارآمدی این معیار در عرصه‌های مختلف حقوق بین‌الملل، همچون حقوق بشر، حقوق بشردوستانه، حقوق بین‌الملل اقتصادی، حقوق مسئولیت بین‌المللی، حقوق محیط زیست و دیگر زمینه‌های حقوق بین‌الملل سبب شده است نگاشته‌های متعدد و تحقیقات فراوانی بَر گِرد این مفهوم صورت گیرد. نوشتار پیش رو در همین راستا، مفهوم این ضابطه را از میان تحلیل نظریۀ اندیشمندان و در خلال رویۀ محاکم بین‌المللی این‌گونه یافته است: مراقبت مقتضی مفهومی است ذاتاً منعطف که تابع حقوق بین‌الملل را به حداکثر مراقبت و اهتمام در انجام تعهدات قرارداری و عرفی خود موظف می‌نماید. این تعهد حداکثری برای هر کشور و یا سازمان بین‌المللی بسته به موقعیت و شرایط، توانایی کشور و یا سازمان بین‌المللی، اهمیت منافعی که در معرض آسیب است و دیگر مؤلفه‌های مؤثر، متفاوت بوده، دستخوش تغییر خواهد شد. ضابطۀ پیش‌گفته از نظر ماهیت، نه صرفاً جزء قواعد اولیۀ رفتار و نه ضوابط ثانویۀ مسئولیت است، بلکه همچون حسن نیت، کیفیتی است که باید تعهدات اولیه با لحاظ آن ادا گردد.