گیاهان تیره کاسنی: ترکیبات شیمیایی، اثرات فارماکولوژیک و کاربردهای سنتی
نویسندگان
1 گروه مرتع داری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
2 گروه زیست شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه جیرفت، جیرفت، ایران.
3 گروه بیوتکنولوژی، دانشکده علوم محیطی، دانشگاه تحصیلات تکمیلی صنعتی و فناوری پیشرفته کرمان، ایران.
4 گروه زراعت، دانشکده کشاورزی، دانشگاه کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، ایران.
doi
10.22091/ethc.2024.10336.1012چکیده
هدف: این پژوهش با هدف بررسی گیاهان تیره کاسنی و کاربردهای سنتی آن صورت گرفت.مواد و روشها: ابتدا فهرست 21 گونه دارویی از تیره کاسنی (Asteraceae) به عنوان بزرگترین تیره گیاهی به روش کتابخانهای تهیه گردید. سپس هر گونه گیاهی از لحاظ ترکیبات فیتوشیمیایی، فعالیت بیولوژیک ماده مؤثره، کارآزماییهای بالینی، تداخلات و عوارض جانبی گزارش شده و همچنین استفادههای سنتی به صورت مروری تا سال 2022 با استفاده از مقالات، کتب، به ویژه کتب مرجع گیاهان دارویی مورد مطالعه قرار گرفت.نتایج: ترکیبات اسانسی از نوع مونوترپنها و سزکوییترپنها به عنوان ترکیبات عمده ماده مؤثره اغلب گونهای گیاهی بودند و سزکوییترپنلاکتونها به عنوان ترکیبات شاخص ماده مؤثره گیاهان تیره کاسنی هستند. دیگر ترکیبات شامل تریترپنوئیدها و بعضاً آلکالوئیدها نیز در ماده مؤثره گیاهان این تیره شناسایی و جداسازی شدهاند. از طرفی در کنار ترکیبات فیتوشیمیایی، فعالیت بیولوژیک ماده مؤثره، استفادههای سنتی و تداخل و عوارض جانبی ماده مؤثره گیاهان دارویی تیره کاسنی نیز گزارش شده است که میتواند اطلاعات مناسبی را برای محققان و تولیدکنندگان داروهای گیاهی فراهم آورد. همچنین در مصرف و تجویز منطقی گیاهان دارویی تیره کاسنی میتواند منبع مناسبی باشد.نتیجهگیری: به طور کلی مرور منابع سنتی و مقالات گزارش شده حاکی از این است که تیره کاسنی یکی از مهمترین تیرههای گیاهی دارویی است و گیاهانی از قبیل بابونه کبیر، گل همیشهبهار و خارمریم ضمن استفاده دارویی به میزان بالا، هنوز جای مطالعه بیشتر و پتانسیل تولیدات دارویی ارزشمندی را دارند.
