روابط قدرت دخیل در صورت‎بندی گفتمانی مسئلۀ آب ایران در روزنامه های شرق و ایران

نویسندگان

1 استاد دانشکدۀ علوم ارتباطات، دانشگاه طباطبائی (نویسندۀ مسئول) hadi.khaniki@gmail.com

2 دکتری علوم ارتباطات، دانشگاه علامه‎ طباطبائی mousavi.193@gmail.com

doi
10.22083/jccs.2021.140444
چکیده

مقالۀ پیش‌‎رو به دنبال شناخت روابط قدرت دخیل در صورت‎بندی گفتمانی مسئلۀ آب ایران در روزنامه‎های شرق و ایران است. به این منظور، با استفاده از روش تحلیل گفتمان انتقادی و با کاربرد الگوی فرکلاف و ون‎دایک، 14 نمونۀ معرف از این روزنامه‎ها در بازۀ زمانی 12/5/1392 تا 29/12/1398 بررسی شده‎اند. طبق یافته‎ها، برخی از متون روزنامۀ شرق با هدف زمینه‎سازی برای اجرای برنامه‎ها و سیاست‎گذاری‎های دولت‌های یازدهم و دوازدهم منتشر شده‎ است. در روزنامۀ ایران نیز نقش مسئولان و سیاست‎گذاران در ایجاد بحران و مسئولیت آنان در حل آن کم‎اهمیت قلمداد می‎شود. برخی از متون این روزنامه غیرمستقیم در خدمت توجیه علت ناموفق‌بودن دولت‌های یازدهم و دوازدهم در حل بحران آب و کاهش مطالبات مردم از دولت است. در روزنامۀ ایران، مردم به‌علت مشارکت‌نکردن در حل بحران سرزنش می‎شوند. به این ترتیب، ساختارهایی که مانع از مشارکت مردم در مسائل می‎شوند رؤیت‎ناپذیر می‎شوند و مشارکت مردم به صرفه‎جویی تقلیل می‎یابد. این روزنامه جامعه را ناجی آب جلوه می‎دهد و آنان را از تغییر سیاست‎گذاری‎های دولتی دلسرد می‎کند. بر اساس نتایج، اثر قدرت‎های سیاسی و اقتصادی بر صورت‎بندی گفتمان مسئلۀ آب در این روزنامه‎ها مشهود است. رسانه‎های موردبررسی، به‌جای اینکه نمایندۀ مردم باشند، به سخنگوی دولت‎ تبدیل شده‎اند. پرداختن به مسئلۀ آب به بهانه‎ای برای ناکارآمد جلوه‌دادن جناح مخالف، کاهش انتظارات از دولت‌های یازدهم و دوازدهم و رفع مسئولیت از قوۀ مجریه و نمایندگان مجلس تبدیل شده است.