«سه نثر» ظهوری ترشیزی و جایگاه آن در ادبیات فارسی

نویسندگان

1 استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تهران، تهران، ایران

3 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تهران، تهران، ایران

doi
10.22054/ltr.2018.26725.2058
چکیده

ظهوری ترشیزی یکی از پیشگامان سبک هندی است که در روزگار شکوفایی این سبک می‌زیست و در کنار شاعرانی چون عرفی، نظیری، طالب آملی، صائب تبریزی و بیدل دهلوی از استادان بزرگ سبک هندی به شمار می‌آید. آثار وی در نظم و نثر جایگاه بلندی دارد و تا روزگار ما، به‌ویژه در هند و پاکستان ارزش و اعتبار خود را حفظ کرده‌است. «سه نثر» یکی از آن آثار است که در غالب تذکره‌ها از آن یاد، و به اندازة «ساقی‌نامه» مقبول و مورد پسند واقع شده‌است، اما گرد خمول و گمنامی بر آن نشسته، مقامی چون ساقی‌نامه نیافته‌است و امروزه کمتر کسی آن را می‌شناسد. مقالة حاضر گزارش تحقیق و پژوهش دربارة متن «سه نثر» است که بر اساس پنج نسخة خطی و یک نسخة چاپ سنگی حاصل آمده‌، کیفیت صور خیال در آن بررسی شده‌است. هدف این مقاله، تعیین جایگاه و ارزش سه نثر از طریق معیارهای هنری همان دوره و دوران پیش از آن است. «سه نثر» ظهوری ترشیزی به عنوان یکی از شاهکارهای سبک هندی و مقبول‌ طبع سخت‌پسند شاعران و ادیبان آن دوره، تمام موازین و معیارهای سبک هندی را در خود جمع کرده‌است. علاوه بر آن، اسلوب‌های زیبای سخن را که به‌ویژه در گلستان سعدی به‌کار رفته، در نظر داشته‌است. این مختصات علاوه بر تعیین ارزش «سه نثر»، ضرورت بررسی گسترده‌تر در آثار سبک هندی را آشکار می‌سازد.