تحلیل ارتباطی مشتقات «ربط» در قرآن کریم
نویسندگان
1 دانشیار گروه فرهنگ و حکمرانی، دانشکده معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات، دانشگاه امام صادق (ع) m.nasrollahi@isu.ac.ir
doi
10.22083/jccs.2021.265510.3262چکیده
«ارتباط» موضوع علم ارتباطات است و دال مرکزی آن به حساب میآید. این واژه معادل «Communication» در زبان انگلیسی است. در رویکرد مفهومپردازانه در زیستبوم علمی ایران اسلامی، طرح این سؤال جالب و مفید است که مشتقات ربط در قرآن کریم چه مختصات مفهومیای دارند. به دیگر سخن، از منظر علم ارتباطات، ریشة ربط و مشتقات آن در قرآن کریم چگونه تحلیل میشود؟ این مقاله با بهرهگیری از روش توصیفیـتحلیلی، ضمن شناسایی 5 آیهای که دارای شقی از مشتقات ربط است، به تحلیل ارتباطی ربط در دو سطح پرداخته است: سطح اوّل و حداقلی (تحلیل ابعاد ارتباطی مشتقات ربط در قرآن کریم) و سطح دوّم و حداکثری (نسبتشناسی مفهومی ربط در قرآن و ارتباط در علوم ارتباطات). در سطح اوّل، ابعاد ارتباطی سه اصطلاح «رباط الخیل»، «ربط قلب» و «مرابطه» استخراج شده است. رباط الخیل، اگرچه دارای معنای نظامی است، درونمایههای ارتباطی غیرصریح دارد که از آن جمله میتوان به ارتباط مؤمنان مجاهد با مؤمنان، خیول و کافران اشاره کرد. ربط قلب بر پدیدة ناب ارتباطی در ساحت معنوی دلالت دارد که دو ویژگی «بدون پیام بودن» و «ارتباط کاملتر بودن» را میتوان به آن نسبت داد. در نهایت، لزوم داشتن فهم ارتباطی از مرابطه مورد تأکید این مقاله بوده که بهعنوان «فراگرد تراکنشی» در جامعة ایمانی معرفی شده است؛ اما در سطح دوّم، این ایده مطرح شده که ربط قرآنی با ارتباط امروزی دارای جوهرة معنایی مشابه «اشتراک» و «اعتماد» است و از اینرو، میتوان گفت «مشترک معنوی» هستند.
