تذکره عبور و مرور در دوره قاجار و نقش آن در مناسبات بینالمللی
نویسندگان
1 عضو هیئت علمی گروه تاریخ دانشگاه تهران
2 دانشآموخته کارشناسی ارشد رشته اسناد و مدارک آرشیوی دانشگاه تهران
doi
چکیده
با تشکیل دولتهای مدرن و شکلگیری مرزهای نوین، همواره به منظور امنیت مرزها و روابط رسمی سیاسی، عبور و مرور افراد تحت قوانین خاص مرزی دولتها صورت میگرفت. در ایران نیز، به دنبال تعریف مرزهای نوین جغرافیای سیاسی، گسترش روابط خارجی و آشنایی نخبگان سیاسی و روشنفکران با جریان مدرنیزاسیون، بحث احیای هویت ملی و ایرانی بیش از پیش مورد توجه قرار گرفت. در این جریان، برای تثبیت هویت ملی و تأمین امنیت مرزهای نوین جغرافیای سیاسی (در قالب سرزمین)، دولتمردان به تدوین قوانینی مبتنی بر اعمال محدودیت بر تردد افراد از مرزها در قالب ارائه صدور برگه عبور و مرور تحت عنوان تذکره عبور و مرور پرداختند. گرچه ارائه برگه عبور (باشبورت) پیش از این نیز در دستورالعمل مأمورین سرحدات قرار داشت، اما در دورة ناصرالدینشاه و صدارت امیرکبیر در سال 1267ق. نخستین بار، قانون تذکرة عبور و مرور به وزارت امور خارجه ابلاغ و در پی آن اداره تذکره تأسیس شد. بنابراین، دورة ناصری و صدارت امیرکبیر را میتوان نقطه عطفی در جریان صدور تذکرههای رسمی در نظر گرفت. بررسی چگونگی روند صدور تذکرة عبور و مرور رسمی در دورة قاجار تا پایان این دوره، موضوع اصلی مقاله حاضر است و هدف، بررسی تاریخچة برگه عبور در سفرنامههای تاریخی و چگونگی روند صدور تذکره عبور تا پایان دورة قاجار بر اساس روش توصیفی است.
