بررسی تأثیر مسئولیت اجتماعی شرکت بر عملکرد آن با نقش میانجی وفاداری مشتری، شهرت و تصویر برند در شرکت‌های حمل و نقل ریلی راه‌آهن

نویسندگان

1 استادیار، گروه مدیریت بازرگانی، دانشکده اقتصاد و مدیریت، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران.

2 کارشناسی ارشد، گروه مدیریت بازرگانی، دانشکده اقتصاد و مدیریت، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران

doi
10.30466/jfcs.2026.56708.1039
چکیده

هدف: هدف اصلی این پژوهش بررسی تأثیر مسئولیت اجتماعی شرکت بر عملکرد آن است؛ چراکه مسئولیت اجتماعی مسأله ­ای حیاتی و دارای پیامدهای استراتژیک برای تمام شرکت­ها می­باشد. اگرچه رقابت شدیدی در محیط کنونی وجود دارد اما حفظ و گسترش وفاداری مشتریان از ضرورت­های بقا در هر صنعت است؛ زیرا مشتری وفادار به عنوان سرمایه اصلی هر شرکتی محسوب می­شود و با افزایش وفاداری مشتریان سهم بازار و در نتیجه میزان سوددهی بنگاه اقتصادی و منافع بلندمدت افزایش می­ یابد. تغییرات محیطی و تلاش­ های بازاریابی رقبا می­تواند سطح وفاداری مشتریان را تحت تأثیر قرار دهد. از سویی شرکت­ها با برندی قوی به عنوان شرکتی معتبر، هوشیار و جوابگو شناخته می­شوند. شهرت و تصویر مناسب مشتریان از برند بیانگر ارزش شرکت و پیش­بینی کننده وفاداری به برند و همچنین عنصر تعیین کننده انتخاب مشتریان از بین برندهای مشابه است. لذا شهرت برند و تصویر برند دستاوردی است که شرکت­ها در طول زمان کسب می­کنند و مبین این مطلب است که مخاطبان مختلف چگونه برند را ارزیابی می­کنند. شرکت‌ها سعی در برقراری ارتباط با مشتریان و تأثیر بر ادراک مشتریان از خدمات دریافت شده دارند و می­کوشند تصویری مطلوب در ذهن مشتریان ایجاد ­کنند. شرکت‌ها با کشف رابطۀ مسئولیت اجتماعی شرکت و وفاداری مشتری، تصویر برند و شهرت برند، بیشتر می­توانند به نقاط ضعف خود پی ببرند و درنتیجه، نیازهای مشتریانشان را به نحو بهتری درک کنند و در راستای بهره­وری و بهبود عملکرد قدم بردارند. لذا سوال این پژوهش اینست که آیا مسئولیت اجتماعی  شرکت های حمل و نقل ریلی می‌تواند بر عملکرد آنها از طریق وفاداری مشتری، شهرت برند و تصویر برند تاثیر دارد؟روش: تحقیق حاضر از لحاظ هدف، کاربردی، و از لحاظ شیوه جمع‌آوری داده­ها از نوع توصیفی پیمایشی است. جامعه­ آماری این پژوهش شامل مشتریان شرکت­های فعال در حوزه حمل و نقل راه آهن، شامل شرکت­های راه ­آهن ج.ا.ا، قطارهای مسافری رجا، راه­آهن شرقی بنیاد (بن ریل) و رعد تبریز است که شامل تعداد بسیار زیادی بوده و نمونه آماری نیز به همین بخاطر براساس فرمول کوکران به تعداد 384  نفر در نظر گرفته شد. برای جمع‌آوری داده­ها از پرسشنامه­های مسئولیت اجتماعی شرکت (5 سوال)، وفاداری مشتری (4 سوال)، شهرت برند (6 سوال) براساس تحقیقات ایسلام و همکاران و پرسشنامه تصویر برند (5 سوال) بر اساس تحقیق لین و همکاران (۲۰۲۰) و پرسشنامه عملکرد شرکت بر اساس مدل لیئو با ۹ گویه می­باشند، استفاده شده است.یافته‌ها: آلفای کرونباخ برای تمامی سوالات بالای 7/0، بود، که نشان دهنده پایایی بالای پرسشنامه می­ باشد. در چارچوب آمار استنباطی در این تحقیق، ابتدا به منظور بررسی نرمال بودن داده­ها، از آزمون کولموگوروف – اسمیرنوف و سپس به منظور آزمون فرضیه­های تحقیق از مدل­یابی معادلات ساختاری مبتنی بر حداقل مربعات جزئی و از نرم افزار Smart-PLS بهره برده شده است. نتایج حاصل نشانگر کفایت نمونه­گیری و مناسب بودن همبستگی­های موجود بین داده­ها برای تحلیل عاملی در سطح اطمینان 95% بوده است و ضرایب بارهای عاملی گویه‌ها بالای 4/0 و مورد قبول محاسبه شد. داده‌ها نشانگر اینست که مقادیر AVE برای تمام سازه‌های تحقیق مقدار آن بالای 5/0 می­باشد. مقدار بدست آمده برای GOF به میزان ۵۵۷/۰ بدست آمد که نشانگر برازش قوی مدل است. در نهایت مقادیر ضرایب مسیر و معنی‌داری (t-value) نیز حاکی از تأیید تمامی فرضیات است.نتیجه‌گیری: در نهایت آزمون فرضیه­های تحقیق نشان داد؛ که مسئولیت اجتماعی شرکت بر عملکرد شرکت و وفاداری مشتری، شهرت برند و تصویر برند تاثیر مثبت دارد و همچنین وفاداری مشتری، شهرت برند و تصویر برند بر عملکرد شرکت تاثیر مثبت دارند. لذا پیشنهاداتی چون همکاری با عامل­های فروش و نظارت بر عملکرد آنان جهت ایجاد هم­افزایی در راستای توزیع عادلانه خدمات، ارائه طرح ها و برنامه­های اخلاقی، خیرخواهانه و اقدامات خود در جهت رفع مشکلات محیط زیستی و اطلاع رسانی آنها، افزایش اقدامات مسئولانه شرکت‌ها در جهت حفظ محیط زیست، حفظ ایمنی مسافران و کالاها، ارائه طرح­های تشویقی مانند خدمات رایگان یا تخفیف‌دار به افراد کم‌بضائت و همچنین انجام طرح­هایی را برای اقشار ضعیف و کم درآمد جامعه در راستای ایفای مسئولیت خیرخواهانه ارائه شد.نوآوری: نوآوری اصلی  پژوهش حاضر در ارائه یک چارچوب مفهومی یکپارچه برای تبیین سازوکار اثرگذاری مسئولیت اجتماعی شرکت بر عملکرد شرکت‌های حمل‌ونقل ریلی است. برخلاف اغلب مطالعات پیشین که رابطه مسئولیت اجتماعی شرکت با عملکرد سازمانی را به‌صورت مستقیم یا با یک متغیر میانجی منفرد بررسی کرده‌اند، پژوهش حاضر با رویکردی جامع، سه سازه مهم بازاریابی رابطه‌مند شامل وفاداری مشتری، شهرت برند و تصویر برند را به‌طور همزمان به‌عنوان متغیرهای میانجی در یک مدل علّی واحد مورد آزمون قرار داده است.