فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

زمینه و هدف: حق بر دادرسی منصفانه متضمن مجموعۀ اصول و قواعد تضمین‌کنندۀ حقوق طرفین دعوا در طول دادرسی است و «میزان»، «مسئول» و «زمان» پرداخت هزینۀ دادرسی در تحقق این اصول آثار متعددی دارد. بررسی تطبیقی مقررات ناظر بر هزینۀ دادرسی در سه حوزۀ پیش‌گفته در حقوق ایران و انگلستان، در ارائۀ معیاری مناسب برای تعیین میزان، مسئول و زمان پرداخت هزینۀ دادرسی بر مبنای اصول دادرسی منصفانه مؤثر می‌افتد. روش تحقیق: پژوهش حاضر به صورت توصیفی- تحلیلی و با نگاه تطبیقی به منابع مختلف اسنادی و مطالعاتی در حقوق ایران و انگلستان تدوین یافته است. یافته‌ها و نتایج: حق دسترسی برابر به دادگستری سرآغاز دادرسی منصفانه، و بالا بودن میزان هزینۀ دادرسی از موانع تحقق این اصل است. اصل برابری، اقتضای تعیین هزینه‌ها در سطحی «معقول و متعارف» را دارد. نهاد‌های ارفاقی مانند معاضدت‌های قضایی و قانونی نمی‌توانند تحقق یک دادرسی منصفانه را تضمین کنند و حتی اگر بتوانند نابرابری‌های اقتصادی را جبران نمایند، شاخص دیگر کیفیت دادرسی یعنی زمان را مختل کرده، موجب اطاله دادرسی می‌شوند. نتیجۀ اطاله دادرسی نیز کاهش دقت دادگاه و نا‌رضایتی طرفین دعوا از دادرسی است. صرف شکست در دعوا نمی‌تواند توجیه‌کنندۀ تحمیل هزینه‌ها به یکی از اصحاب دعوا باشد و مسئولیت پرداخت هزینه‌های دادرسی باید با لحاظ ملاک‌های عادلانه صورت گیرد. این ملاک‌ها در هر دعوا می‌تواند متفاوت باشد. بنابراین هزینۀ دادرسی باید در زمان مناسبی أخذ شود تا ضمن فراهم آوردن امکان تعیین هزینۀ دادرسی به ‌تناسب دعوا و تحقق دادرسی، مسئول پرداخت هزینه‌ها نیز مشخص شود.