اهمیت کربنزایی و نقش تعدیلی حسابرسان زن بر ساعات حسابرسی
نویسندگان
1 مربی، گروه حسابداری، دانشگاه ملی مهارت، تهران، ایران
2 کارشناسی ارشد حسابرسی، دانشکده مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
3 مربی، گروه حسابداری، موسسه آموزش عالی فروردین قائمشهر، قائمشهر، ایران
doi
10.30466/jfcs.2026.56785.1038چکیده
هدف: این پژوهش با هدف بررسی تأثیر کربنزایی شرکتها بر ساعات حسابرسی و تحلیل نقش تعدیلکنندگی حسابرسان زن انجام شده است. در شرایطی که مسائل زیستمحیطی اهمیت فزایندهای یافته و فشارهای نهادی و اجتماعی برای افشای اطلاعات گازهای گلخانهای و پیادهسازی گزارشگری پایداری افزایش یافته است، مشخص کردن اینکه آیا شرکتهای با کربنزایی بالاتر نیازمند تلاش حسابرسی بیشتری هستند، ضروری به نظر میرسد. علاوه بر این، ادبیات نشان میدهند حسابرسان زن در تصمیمگیری حرفهای، رفتار محتاطانهتر، دقت بالاتر و ریسکگریزی بیشتری از خود نشان میدهند. بررسی نقش تعدیلکنندگی آنان در مواجهه با ریسکهای ناشی از افشای کربنزایی میتواند درک عمیقتری از سازوکارهای شکلدهنده تلاش حسابرسی در بازار سرمایه ایران ارائه دهد و خلأ موجود در ادبیات داخلی را پر کند.روش: نمونه پژوهش شامل ۱۰۴ شرکت پذیرفتهشده در بورس اوراق بهادار تهران طی سالهای ۱۳۹۶ تا ۱۴۰۱ است. دادهها با روش نمونهگیری هدفمند جمعآوری و با استفاده از رگرسیون خطی چندگانه تحلیل شدند. به منظور کنترل اثرات ساختاری و زمانی و کاهش سوگیری ناشی از تفاوتهای صنعتی و دورهای، اثرات ثابت صنعت و سال در مدل لحاظ شد. ساعات حسابرسی بهعنوان متغیر وابسته، کربنزایی بهعنوان متغیر مستقل و حضور حسابرس زن در سطح شریک یا سرپرست حسابرسی بهعنوان متغیر تعدیلکننده در نظر گرفته شد. همچنین متغیرهای کنترلی شامل اندازه شرکت، سودآوری، پیچیدگی عملیاتی، اهرم مالی و سایر عوامل محیطی افزوده شدند تا دقت مدل و قابلیت تعمیم نتایج افزایش یابد.یافته ها: نتایج پژوهش نشان میدهد که کربنزایی تأثیر مثبت و معناداری بر ساعات حسابرسی دارد. به عبارت دیگر، شرکتهایی که میزان انتشار یا افشای گازهای گلخانهای بالاتری دارند، به دلیل پیچیدگی بیشتر اطلاعات، دامنه گستردهتر بررسیها، ریسکهای بالقوه زیستمحیطی و احتمال دعاوی قانونی، نیازمند تلاش و ساعت بیشتری برای حسابرسی هستند. همچنین، حضور حسابرسان زن این رابطه را تقویت میکند؛ به گونهای که آنان با رفتار محتاطانه، دقیق و ریسکگریز، ساعات بیشتری را به فرآیند حسابرسی اختصاص میدهند. این یافته با نتایج مطالعات بینالمللی مرتبط با تفاوتهای جنسیتی در حرفه حسابرسی همسو است و نشان میدهد حسابرسان زن حساسیت بیشتری نسبت به تحریفات با اهمیت داشته و روشهای جمعآوری شواهد و بررسیهای خود را با دقت بیشتری انجام میدهند.نتیجهگیری: این پژوهش نشان میدهد که افشای اطلاعات مرتبط با کربنزایی، علاوه بر تأثیر بر ارزیابی ریسک حسابرسی، میزان تلاش و ساعت حسابرسی را بهطور معناداری افزایش میدهد. نقش تعدیلکنندگی حسابرسان زن نیز بیانگر اهمیت ویژگیهای فردی و جنسیتی حسابرسان در تصمیمگیری حرفهای و شدت تلاشهای حسابرسی است. این نتایج پیامدهای مهمی برای مؤسسات حسابرسی، نهادهای نظارتی و سیاستگذاران در طراحی فرآیندهای حسابرسی، تخصیص منابع انسانی و ارتقای شفافیت و کیفیت گزارشگری مالی دارد.نوآوری: این پژوهش از نخستین مطالعاتی است که در بازار سرمایه ایران رابطه میان کربنزایی و ساعات حسابرسی را با در نظر گرفتن نقش تعدیلکنندگی حسابرسان زن بررسی میکند. یافتهها علاوه بر غنیسازی ادبیات حسابرسی و گزارشگری پایداری، راهنمایی عملی و استراتژیک برای مؤسسات حسابرسی و سیاستگذاران ارائه میدهد و اهمیت بهرهگیری از ظرفیت حسابرسان زن در مواجهه با ریسکهای محیطی و پیچیدگیهای گزارشگری مالی را برجسته میسازد.
