بررسی و تحلیل اهداف و ویژگیهای پنج سفرنامة روحانی(گیلگمش، ارداویرافنامه، افسانة اِر افلاطون، سیرالعباد سنایی، کمدی الهی دانته)
نویسندگان
1 دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه لرستان، لرستان، ایران
2 دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه لرستان، لرستان، ایران
3 دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه لرستان، لرستان، ایران
4 استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه لرستان، لرستان، ایران
doi
10.22054/ltr.2018.8832چکیده
از دیرباز مواجهة انسان با مرگ، حسّ کنجکاوی و ترس را در او برمیانگیخت. این پرسش که «سرنوشت انسان، پس از مرگ چه خواهد شد و به کجا خواهد رفت؟»، سؤال و دغدغة ذهنی نوع بشر بودهاست. سفرنامههای تخیلی به جهان پس از مرگ، یکی از پاسخهای شایع به این احساس ترس و کنجکاوی هستند. در بسیاری از فرهنگها و ملل گوناگون، نمونههایی از اینگونه نوشتهها دیده میشود. از میان سیاهة بلندی از این سفرنامههای جهان دیگر، که آنها را «سفرنامههای روحانی» میخوانیم، این مقاله به روش تحلیلیـ توصیفی به بررسی پنج نمونه از آنهاپرداختهاست: حماسة گیلگمش، ارداویرافنامه، افسانة اِر (Er) افلاطون، سیرالعباد سنایی و کمدی الهی دانته. این متون از لحاظ اشتمال بر اهداف سیاسی، اجتماعی، دینی، تعلیمی و فلسفی با هم اشتراک دارند و در ویژگیهای ساختاری و محتوایی، مانند وجود اعداد مقدّس، حضور راهنما، کهنالگوها، نماد، توصیف جهان پس از مرگ و... شباهتهای بسیاری با هم دارند. این اشتراکها و شباهتها که ناشی از یکسان بودن بنمایههای فکری نوع بشر و نیز مراودات فرهنگی و دینی است، نشان میدهند که سفرنامههای روحانی میتوانند به عنوان زبان مشترک نوع بشر به شمار روند و پرده از حقایق مشترک، اما تغییر شکلیافتةانسانها و مذاهب بردارند.
