واکاوی تأثیر محتوای اطلاعات چارچوب گزارشگری یکپارچه بر هزینه سرمایه حقوق مالکانه تحت شرایط تضادهای نمایندگی

نویسندگان

1 استادیار، گروه حسابداری و حسابرسی، دانشکده مدیریت، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری، گروه حسابداری و حسابرسی، دانشکده مدیریت، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

doi
10.30466/jfcs.2025.121748
چکیده

هدف: گزارشگری یکپارچه از پیشرفت‌های جدید گزارشگری شرکتی قلمداد می‌شود که به دنبال رفع کاستی‌های گزارشگری فعلی است. از زمان انتشار چارچوب گزارشگری یکپارچه، تمایل جهانی به پیروی از گزارشگری یکپارچه در حال رشد است و به طور فزاینده‌ در دستور کار نهادهای نظارتی قرار گرفته است. پیروی از رویکرد گزارشگری یکپارچه سبب بهبود شفافیت، افشای اطلاعات و پاسخگویی برای سهامداران و ذینفعان می‌شود؛ علیرغم اهمیت ارزیابی پیامدهای رویکرد گزارشگری یکپارچه در بازار سرمایه جهت بهبود محیط اطلاعاتی از مجرای یکپارچه‌سازی اطلاعات مالی و غیرمالی، اما تأثیر پیروی از افشای اطلاعات عناصر محتوا در چارچوب گزارشگری یکپارچه بر هزینه سرمایه حقوق مالکانه در شرایط وجود تضاد نمایندگی چندان مورد توجه قرار نگرفته است. هدف این مقاله، ارزیابی تأثیر تحول بالقوه در فرآیند گزارشگری از مجرای حرکت به سمت چارچوب گزارشگری یکپارچه بر هزینه سرمایه حقوق مالکانه تحت شرایط تضادهای نمایندگی است.روش: شاخص حرکت به سمت گزارشگری یکپارچه بر اساس چک لیست طراحی‌شده طبق عناصر محتوایی چارچوب بین‌المللی گزارشگری یکپارچه ارزیابی شده است. هزینه­ سرمایه حقوق مالکانه بر اساس نرخ بازده مورد انتظار سهامداران مبتنی بر الگوی قیمت‌گذاری دارایی‌های سرمایه‌ای استخراج شده است. همچنین، تضاد منافع ناشی از مشکلات نمایندگی بر اساس معیار نسبت هزینه‌های عملیاتی به درآمدهای عملیاتی به عنوان نماد هزینه نمایندگی ارزیابی شده است. جامعه آماری غربال شده پژوهش شامل تعداد 144 شرکت پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران طی بازه زمانی 7 ساله در دامنه سال‌های 1395 تا 1401 است. به دلیل ماهیت موضوع مورد بررسی، از مدل‌های رگرسیونی چندمتغیره بر حسب مشاهده‌های ترکیبی شرکت-سال جهت تحلیل داده‌ها استفاده شد.یافته‌ها: یافته‌ها بیانگر آن است که حرکت به سمت چارچوب گزارشگری یکپارچه تأثیر کاهنده بر هزینه سرمایه حقوق مالکانه دارد. گزارشگری یکپارچه با ارائه سطح بالاتر کیفیت اطلاعات، کاهش عدم تقارن اطلاعاتی و ارسال علامت مثبتی در مورد عملکرد و چشم‌انداز شرکت به بازار سبب کاهش هزینه سرمایه می‌شود. از طرفی، هزینه­ نمایندگی سبب افزایش هزینه سرمایه حقوق مالکانه می‌شود. با این حال، افشای اطلاعات به پیروی از رویکرد گزارشگری یکپارچه تحت‌ شرایط تضادهای نمایندگی سبب تضعیف رابطه شده و منجر به کاهش هزینه سرمایه حقوق مالکانه می‌شود. گزارشگری یکپارچه به واسطه نقشی که در محدود کردن رفتارهای فرصت‌طلبانه مدیران، بهبود کیفیت اطلاعات و افزایش شفافیت از طریق نظارت مؤثر دارد، با تمرکز بر دیدگاه بلندمدت و پیروی از تفکر یکپارچه سبب کاهش هزینه‌ نمایندگی می‌شود. از طرفی، پیروی از چارچوب گزارشگری یکپارچه از مجرای کاهش عدم تقارن اطلاعاتی به واسطه تضادهای نمایندگی سبب کاهش هزینه سرمایه حقوق مالکانه می‌شود.نتیجه‌گیری: طبق استنتاج حاصل از یافته‌ها، هرچند تضادهای نمایندگی می‌تواند هزینه سرمایه حقوق مالکانه را افزایش دهد، اما بهبود افشای اطلاعات ناشی از حرکت به سمت گزارشگری یکپارچه ضمن محدود کردن تضادهای نمایندگی سبب تعدیل انتظارات سهامداران شده و این امر کاهش هزینه سرمایه حقوق مالکانه را به دنبال دارد. یافته‌ها بیانگر مزایای بالقوه افشای اطلاعات در چارچوب گزارشگری یکپارچه در بازار سرمایه از ابعاد بهبود شفافیت، کاهش عدم تقارن اطلاعاتی، کنترل تضادهای نمایندگی و کاهش هزینه تأمین مالی است. این یافته منطبق با استدلال نظریه علامت‌دهی در توجیه منطقی اهمیت گزارشگری یکپارچه است.نوآوری: اثربخشی گزارشگری یکپارچه به عنوان چشم‌اندازی از پیشرفت‌های جدید گزارشگری در شرکت‌های مختلف، متفاوت است و از این رو، ارزیابی پیامدهای حرکت به‌ سمت پذیرش و اجرای این رویکرد گزارشگری اهمیت دارد. افشای تفصیلی و شفاف اطلاعات طبق گزارشگری یکپارچه، شفافیت و کیفیت اطلاعاتی بهتری برای تصمیم‌گیری فراهم می‌کند. هر چند برخی مطالعات تجربی با اتکا به مبانی نظری، شواهد مستند از جایگاه گزارشگری یکپارچه در راستای بهبود شفافیت محیط گزارشگری و افشای اطلاعات ارائه کرده‌اند، اما نقش رویکرد گزارشگری یکپارچه بر تصمیمات تأمین‌ کنندگان سرمایه و مشکلات نمایندگی بین تهیه ‌کنندگان و استفاده‌ کنندگان اطلاعات کمتر مورد توجه قرار گرفته است. این مطالعه به درک واکنش‌های سرمایه‌گذاران به گزارشگری یکپارچه کمک می‌کند. این موضوع با تمرکز بر نظریه علامت‌دهی مورد واکاوی قرار گرفته است.