ارایه الگوی گزارشگری زیستمحیطی: براساس استاندارد جهانی گزارشگری زیستمحیطی GRI
نویسندگان
1 استادیار گروه حسابداری، واحد خلخال، دانشگاه آزاد اسلامی، خلخال، ایران
doi
10.30466/jfcs.2025.121753چکیده
هدف: در عصر حاضر، مسئولیت زیستمحیطی بهعنوان یکی از ارکان اساسی عملکرد پایدار شرکتها در سطح جهانی شناخته میشود. با این حال، شرکتهای پذیرفتهشده در بورس اوراق بهادار تهران با چالشهای جدی در زمینه افشای اطلاعات زیستمحیطی مواجه هستند، چراکه الگوی مشخصی برای گزارشگری این ابعاد با تأکید بر انطباق با استانداردهای جهانی گزارشگری زیستمحیطی وجود ندارد. هدف این پژوهش، توسعه و ارائه یک الگوی جامع برای افشای ابعاد مختلف مسئولیت زیستمحیطی در گزارشهای سالانه شرکتها، مطابق با استاندارد گزارشگری زیستمحیطی نسل چهارم است.روش: این مطالعه از روش پیمایش توصیفی استفاده میکند و هدف آن ارایه الگوی گزارشگری زیستمحیطی برای شرکتهای بازار سرمایه ایران است. در ابتدا، یک مطالعه برای توسعه چکلیستی برای گزارشگری زیستمحیطی بر اساس راهنماها و استانداردهای بینالمللی انجام شد. سپس، یک پرسشنامه طراحی شد تا اهمیت اقلام پیشنهادی در چکلیست را ارزیابی کند. برای اعتبارسنجی این چارچوب در برابر واقعیات بازار سرمایه ایران، نظرات خبرگان جمعآوری شد و از ضریب آلفای کرونباخ برای ارزیابی قابلیت اطمینان استفاده شد. علاوه بر این، روشهای تحلیل عاملی اکتشافی و تأییدی برای تحلیل اعتبار ساختاری و استخراج مؤلفهها و شاخصهای نهایی استفاده شد. جامعه آماری شامل اساتید دانشگاه، مدیران شرکتهای پذیرفتهشده و کارشناسان مسئولیت زیستمحیطی بود که در نهایت نمونهای متشکل از 286 پاسخدهنده آگاه در بستر ایران در سال 1401 را تشکیل دادند.یافتهها: یافتهها نشان میدهد که گزارشگری زیستمحیطی باید شامل عناصر کلیدی نظیر انتشار گازهای گلخانهای، مصرف انرژی، مدیریت فاضلاب و پسماند، تنوع زیستی، هزینهها و سرمایهگذاریهای حفاظت از محیطزیست، منابع آب و محصولات و خدمات باشد.نتیجهگیری: نتایج این پژوهش نشان میدهد که مدل پیشنهادی برای گزارشگری زیستمحیطی بهطور قابلتوجهی شفافیت و پاسخگویی شرکتها را در رابطه با مسئولیتهای زیستمحیطی آنها افزایش میدهد. شرکتهای بورسی باید اثرات محیطی فعالیتهای خود را در گزارشگری زیستمحیطی لحاظ کنند. سازمان بورس باید به ارزیابی این گزارشها بپردازد و استانداردهای افشای اطلاعات زیستمحیطی در ایران تدوین شود تا همه شرکتها ملزم به انتشار این گزارشها شوند.نوآوری: این مطالعه برای اولین بار برای شرکتهای پذیرفتهشده در بورس اوراق بهادار تهران، الگوی جامع و بومیشده نسل چهارم گزارشگری زیستمحیطی را ارائه میدهد که علاوه بر انطباق با استانداردهای بینالمللی، با شرایط اقتصادی، فرهنگی و قانونی ایران سازگار شده است.
