تحلیل فضایی پراکنش فقر شهری (مطالعه موردی: شهر ایلام)

نویسندگان

1 گروه معماری و شهرسازی، دانشکدة فنی و مهندسی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران

2 گروه معماری و شهرسازی، دانشکدة فنی و مهندسی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران

doi
10.22059/jtcp.2025.398684.670513
چکیده

شهرها با چالش‌های بسیاری مواجه هستند. اما می‌توان گفت مهم‌‌ترین مشکلی که آن‌ها را تهدید می‌کند فقر است. وجود فقر در شهرها منجر به بروز مسائل اجتماعی، اقتصادی، و کالبدی می‌شود و پایداری و توسعة این شهرها را با مشکلاتی مواجه می‌کند. هدف این پژوهش بررسی، شناسایی، و تحلیل پهنه‌های فضایی فقر در ابعاد اقتصادی، اجتماعی، و کالبدی در سطح بلوک‌های آماری شهر ایلام است. پژوهش حاضر از نظر ماهیت توصیفی‌ـ تحلیلی و بنا بر هدف کاربردی است. داده‌های مورد استفاده از بلوک‌های آماری سال 1395 مرکز آمار ایران به دست آمده است. شاخص‌های مورد استفاده در این پژوهش در سه بعد اقتصادی، اجتماعی، و کالبدی بررسی شده است. به منظور تحلیل فضایی پهنه‌های فقر در شهر ایلام از تکنیک تحلیل نقاط داغ با استفاده از شاخص گتیس‌ـ ارد جی در محیط نرم‌افزار Arc GIS بهره گرفته شده است. نتایج تلفیق شاخص‌های فقر شهری نشان می‌دهد 58/16 درصد از مساحت شهر ایلام در پهنه‌های فقیر و خیلی فقیر قرار دارند. بیشترین تمرکز این مناطق در ناحیه‌های بان‌برز و سبزی‌آباد (منطقة 2) است. همچنین، مقادیری از این پهنه‌ها در نواحی استانداری، هانیوان، تپة شاهد، مرکزی (منطقة 1)، نوروزآباد (منطقة 3) و آزادگان (منطقة 4) پراکنده شده‌اند که نشان‌دهندة وجود لکه‌های فقر در سایر نقاط شهر است. 4/21 درصد از مساحت شهر ایلام در پهنه‌های مرفه و خیلی مرفه قرار دارند. این مناطق بیشتر در نواحی پشت صداوسیما و پیچ عاشوری و شادآباد (منطقة 3) و رزمندگان و جانبازان (منطقة 4) واقع شده‌اند. 02/62 درصد از مساحت شهر در پهنة متوسط فقر شهری قرار دارد و این مساحت در تمامی مناطق شهر، به‌ویژه منطقة 1، پراکنده است.