بازخوانی شاخصهای شهر سبز؛ مروری نظاممند
نویسندگان
1 گروه مدیریت دولتی، دانشکدة مدیریت و حسابداری، دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، تهران، ایران
doi
10.22059/jtcp.2026.410689.670549چکیده
هدف: این پژوهش با هدف بازخوانی نظاممند ادبیات و ارائة یک طبقهبندی نوین از شاخصهای کلیدی ارزیابی شهر سبز صورت پذیرفته است. با توجه به انبوه و پراکندگی شاخصهای موجود، دستیابی به یک چارچوب طبقهبندی منسجم برای فهم جامعتر و عملیاتیسازی این مفهوم از اهمیت بسزایی برخوردار است. روش: این مطالعه با رویکرد مرور نظاممند و بر اساس پروتکل پریزمای 2020 انجام شده است. جستوجو در پایگاههای اطلاعاتی داخلی و بینالمللی منجر به شناسایی ۳۵ سند مرتبط شد. دادهها با روش تحلیل محتوای کیفی تحلیل و شاخصهای استخراجشده طی فرایندی پالایشی در سه مرحله ادغام و دستهبندی شدند. یافتهها: تحلیل یافتهها منجر به شناسایی نهایی ۲۳ شاخص کلیدی شد که در یک چارچوب مفهومی چهاربُعدی سازماندهی شدند: بُعد محیط زیستیـ اکولوژیکی (۷ شاخص؛ مانند کیفیت هوا، مدیریت پسماند، سرانة فضای سبز)؛ بُعد اجتماعیـ فرهنگی (۷ شاخص؛ مانند عدالت در دسترسی به پارکها و خدمات شهری، مشارکت شهروندی، حفظ میراث فرهنگی)؛ بُعد کالبدیـ زیرساختی (۵ شاخص؛ مانند حملونقل عمومی، انرژیهای تجدیدپذیر، فرم پیادهمحور)؛ بُعد اقتصادی و حکمرانی (۴ شاخص؛ مانند اشتغال سبز، برنامهریزی راهبردی، جذب سرمایه). نتیجه: یافتهها مؤید آن است که مفهوم «شهر سبز» ماهیتی چندبُعدی یکپارچه و متوازن دارد که تحقق آن مستلزم توجه همزمان به چهار رکن محیط زیستی، اجتماعی، کالبدی، و حکمرانی است. چارچوب پیشنهادی میتواند به عنوان ابزاری راهبردی برای برنامهریزان، مدیران شهری، و پژوهشگران در جهت تدوین سیاستها، ارزیابی عملکرد، و انجام دادن مطالعات مقایسهای مورد استفاده قرار گیرد. این مطالعه بر ضرورت عبور از نگاه تکبعدی و اتخاذ رهیافتی کلنگر در مسیر توسعة پایدار شهری تأکید میورزد.
